{"id":1002,"date":"2014-06-17T16:51:05","date_gmt":"2014-06-17T16:51:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.harpahreins.com\/blogg\/?p=1002"},"modified":"2014-06-17T16:51:52","modified_gmt":"2014-06-17T16:51:52","slug":"a-sjuklingur-ad-ver-hamingjusamur-gisl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2014\/06\/17\/a-sjuklingur-ad-ver-hamingjusamur-gisl\/","title":{"rendered":"\u00c1 sj\u00faklingur a\u00f0 vera hamingjusamur g\u00edsl?"},"content":{"rendered":"<p>Allt fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00e9g las\u00a0<em>Medical Muses<\/em>\u00a0eftir Asti Hustvedt, b\u00f3k sem fjallar um dr. Charcot og hyster\u00eduranns\u00f3knir hans \u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld, hef \u00e9g velt d\u00e1l\u00edti\u00f0 fyrir m\u00e9r sambandi l\u00e6knis og sj\u00faklings. \u00cd \u00feeirri b\u00f3k er hinu fullkomna sambandi sl\u00edkra l\u00fdst: Me\u00f0 fullkominni samvinnu vi\u00f0 sj\u00faklinga s\u00edna t\u00f3kst Charcot a\u00f0 b\u00faa til heilt kerfi sj\u00fakd\u00f3msgreiningar sem er almennt tali\u00f0 algert kjaft\u00e6\u00f0i og vitleysa n\u00fatildags en \u00fe\u00f3tti afar merkileg uppg\u00f6tvun \u00e1 s\u00ednum t\u00edma. Sj\u00faklingarnir, hyster\u00edud\u00edvurnar, l\u00e9ku sj\u00fakd\u00f3mseinkennin \u00ed kerfi Charcot af list og uppsk\u00e1ru athygli, a\u00f0d\u00e1un og betra atl\u00e6ti fyrir. \u00de\u00e6r voru hamingjusamir g\u00edslar taugal\u00e6knis sem var ansi miki\u00f0 \u00fat \u00far kortinu svo ekki s\u00e9 kve\u00f0i\u00f0 fastar a\u00f0 or\u00f0i.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 hafa ekki margir skrifa\u00f0 um \u00feessa hlutverkaskipan l\u00e6knis og sj\u00faklings. M\u00e1 \u00fe\u00f3 nefna<a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/David_Healy_(psychiatrist)\">\u00a0David Healy<\/a>\u00a0(ge\u00f0l\u00e6kni, h\u00f6fund\u00a0<em>Pharmageddon<\/em>\u00a0o.fl. b\u00f3ka) sem telur l\u00e6kna vera hamingjusama g\u00edsla lyfjafyrirt\u00e6kja og sj\u00faklinga vera hamingjusama g\u00edsla l\u00e6knanna. Healy kallar \u00feetta\u00a0<a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Stockholm_syndrome\">Stockholm-heilkenni\u00f0<\/a>\u00a0\u00a0\u00ed \u00feessu sambandi en \u00e9g tek m\u00e9r \u00fea\u00f0 bessaleyfi a\u00f0 kalla \u00feetta einfaldlega hamingjusaman g\u00edsl.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3>L\u00e6knirinn sem alg\u00f3\u00f0ur fa\u00f0ir &#8211; sj\u00faklingurinn sem hl\u00fd\u00f0i\u00f0 barn<\/h3>\n<p>\u00cd stuttum pistli er ekki t\u00f3m til a\u00f0 gera grein fyrir \u00fev\u00ed sem sn\u00fdr a\u00f0 l\u00e6knum \u00ed g\u00edslingu lyfjafyrirt\u00e6kja en \u00feegar kemur a\u00f0 sj\u00faklingnum er \u00e1tt vi\u00f0 a\u00f0 sj\u00faklingur vill gjarna gera s\u00ednum g\u00f3\u00f0a l\u00e6kni allt til \u00fe\u00e6g\u00f0ar, er ekki me\u00f0 neitt vesen og minnist ekki \u00e1 alls konar aukaverkanir af lyfjum e\u00f0a \u00f6\u00f0rum l\u00e6knisr\u00e1\u00f0um sem g\u00f3\u00f0i l\u00e6knirinn \u00e1v\u00edsa\u00f0i til a\u00f0 valda honum ekki vonbrig\u00f0um. \u00deessi hlutverkaskipan fellur einkar vel a\u00f0 hugmyndafr\u00e6\u00f0i \u00feeirra l\u00e6kna sem a\u00f0hyllast f\u00f6\u00f0urlega l\u00e6knisfr\u00e6\u00f0i: L\u00e6knirinn er \u00ed hlutverki hins alg\u00f3\u00f0a, alvitra f\u00f6\u00f0ur sem vill s\u00ednum sj\u00faklingi hi\u00f0 besta, sj\u00faklingurinn er \u00ed hlutverki barnsins sem \u00e1 a\u00f0 fara m\u00f6glunarlaust a\u00f0 lei\u00f0beiningum og vera \u00feakkl\u00e1tt fyrir.<\/p>\n<p>Svo teki\u00f0 s\u00e9 gamalt en einstaklega l\u00fdsandi d\u00e6mi af sj\u00faklingi sem gekkst algerlega inn \u00e1 a\u00f0 vera hamingjusamur g\u00edsl l\u00e6knisins s\u00edns m\u00e1 nefna\u00a0<a href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?pageId=1367882\">minningargrein um \u00d3laf Geirsson l\u00e6kni<\/a>\u00a0fr\u00e1 1965 \u00a0sem fyrrverandi sj\u00faklingur hans af Berklah\u00e6linu \u00e1 V\u00edfilsst\u00f6\u00f0um skrifa\u00f0i. L\u00e6knirinn tala\u00f0i sj\u00faklinginn inn \u00e1 a\u00f0 fara \u00ed \u00fe\u00e1 hr\u00e6\u00f0ilegu a\u00f0ger\u00f0 l\u00f3b\u00f3t\u00f3m\u00edu, sem virka\u00f0i au\u00f0vita\u00f0 til engra b\u00f3ta en sj\u00faklingurinn bar \u00fe\u00f3 engan kala til s\u00edns g\u00f3\u00f0a l\u00e6knis:<\/p>\n<p>\u00deegar \u00e9g kom a\u00f0 V\u00edfilsst\u00f6\u00f0um \u00e1ri\u00f0 1951, var \u00e9g sj\u00fak b\u00e6\u00f0i \u00e1 s\u00e1l og l\u00edkama. Truflun \u00e1 efnaskiptum l\u00edkamans haf\u00f0i \u00fer\u00faga\u00f0 svo taugakerfi mitt a\u00f0 \u00ed algert \u00f3efni var komi\u00f0. \u00de\u00e1 t\u00f3ku \u00feessir m\u00e6tu mannvinir, \u00d3lafur heitinn og Helgi Ingvarsson, h\u00f6ndum saman og sl\u00f3gu um mig var\u00f0lokur [- &#8211; -] Og kom n\u00fa \u00d3lafi Geirssyni \u00ed hug heilager\u00f0 [svo] s\u00fa, er lobotomi nefnist og oft hefur reynst r\u00edk til \u00e1rangurs. \u00cdslenzkur l\u00e6knir var \u00fe\u00e1 \u00e1 l\u00edfi, sem f\u00e9kkst vi\u00f0 \u00feessar a\u00f0ger\u00f0ir, Bjarni heitinn Oddsson. Blessu\u00f0 s\u00e9 minning hans. R\u00e9\u00f0i n\u00fa \u00d3lafur m\u00e9r a\u00f0 leita \u00feessa r\u00e1\u00f0s, en \u00e9g var lengi treg. Mun \u00fear hafa r\u00e1\u00f0i\u00f0 nokkru a\u00f0 \u00e9g hef aldrei veri\u00f0 kjarkkona og treg or\u00f0in a\u00f0 tr\u00faa \u00e1 \u00e1rangur. En \u00fe\u00f3 mun \u00fear mestu hafa r\u00e1\u00f0i\u00f0, a\u00f0 tilhugsunin vi\u00f0 a\u00f0 l\u00e1ta hr\u00f3fla vi\u00f0 \u00feessu vi\u00f0kv\u00e6ma l\u00edff\u00e6ri, heilanum, sk\u00f3p m\u00e9r beyg vi\u00f0 einhverja breytingu, er ver\u00f0a kynni \u00e1 sj\u00e1lfri m\u00e9r til hins lakara. \u00c9g \u00fe\u00e6f\u00f0i \u00fev\u00ed lengi \u00e1 m\u00f3ti. \u00d3lafur heitinn skildi mig \u00fat \u00ed \u00e6sar og s\u00f3tti m\u00e1l sitt ekki fast. Hann hvorki skipa\u00f0i n\u00e9 ba\u00f0. En hann setti sig ekki \u00far f\u00e6ri a\u00f0 bera \u00fe\u00e6r a\u00f0ger\u00f0ir af \u00feessu tagi \u00ed tal, sem hann kunni s\u00f6gur af. Segja m\u00e9r fr\u00e1 \u00feeim og \u00e1rangri \u00feeirra, einnig a\u00f0 \u00fatlista fyrir m\u00e9r, \u00ed hverju \u00fe\u00e6r v\u00e6ru f\u00f3lgnar og \u00e1rangur \u00feeirra, r\u00e9tt eins og hann v\u00e6ri a\u00f0 r\u00e6\u00f0a vi\u00f0 jafningi vi\u00f0 jafningja sinn. \u00deessum h\u00e6verska \u00e1r\u00f3\u00f0ri h\u00e9lt hann \u00e1fram uns \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 linast. Hugsa\u00f0i loks sem svo, a\u00f0 \u00fea\u00f0 miki\u00f0 hef\u00f0i \u00d3lafur fyrir mig gert, a\u00f0 skylt v\u00e6ri a\u00f0 s\u00fdna honum \u00fea\u00f0 traust a\u00f0 hl\u00edta r\u00e1\u00f0um hans. Var svo a\u00f0ger\u00f0in ger\u00f0. En me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 sj\u00fakd\u00f3murinn var b\u00fainn a\u00f0 leika mig gr\u00e1tt, var \u00e9g nokku\u00f0 lengi a\u00f0 n\u00e1 m\u00e9r \u00e1 eftir. Gekk svo fyrsta \u00e1ri\u00f0, a\u00f0 \u00e1 mig s\u00f3ttu ge\u00f0truflanir, sem l\u00fdstu s\u00e9r \u00ed \u00feunglyndi og \u00fdmis konar firrum. Dvaldi \u00e9g \u00ed skj\u00f3li \u00feeirra V\u00edfilssta\u00f0al\u00e6kna \u2014 og hef \u00e9g oft hugsa\u00f0 til \u00feess me\u00f0 kinnro\u00f0a, hve \u00fereytandi sj\u00faklingur \u00e9g hl\u00fdt a\u00f0 hafa veri\u00f0 \u00feennan t\u00edma.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3>Er \u00feekking l\u00e6kna r\u00e9tth\u00e6rri \u00feekkingu sj\u00faklings?<\/h3>\n<p>Samkv\u00e6mt minni eigin reynslu taka sumir l\u00e6knar \u00fea\u00f0 \u00f3stinnt upp \u00feegar sj\u00faklingur neitar a\u00f0 vera hamingjusamur g\u00edsl \u00feeirra \u00e1fram og vill ver\u00f0a sj\u00e1lfr\u00e1\u00f0a manneskja. B\u00e6tir ekki \u00far sk\u00e1k ef sj\u00faklingur fer sj\u00e1lfur a\u00f0 lesa s\u00e9r til um eigin krankleik og l\u00e6knisa\u00f0fer\u00f0ir og hafa sko\u00f0anir \u00e1 \u00feessu. Af g\u00f6mlu emb\u00e6ttismannast\u00e9ttunum eru l\u00e6knar (sumir) \u00feeir einu sem r\u00edghalda \u00ed \u00fe\u00e1 blekkingu a\u00f0 \u00feeir einir hafi a\u00f0st\u00f6\u00f0u til a\u00f0 afla s\u00e9r \u00feekkingar \u00e1 s\u00ednu svi\u00f0i og s\u00fa \u00feekking gefi \u00feeim vald, jafnvel \u00f3skora\u00f0 vald yfir sj\u00faklingum s\u00ednum.<\/p>\n<p>\u00dev\u00ed ver\u00f0ur ekki \u00e1 m\u00f3ti m\u00e6lt a\u00f0 sj\u00faklingar eru, enn sem komi\u00f0 er, g\u00edslar svolei\u00f0is l\u00e6kna. T\u00f6kum sem d\u00e6mi konu sem veit talsvert meira um vanvirkan skjaldkirtil en venjulegur heimilisl\u00e6knir og \u00f3skar eftir a\u00f0 tilteknir \u00fe\u00e6ttir ver\u00f0i m\u00e6ldir \u00ed bl\u00f3\u00f0prufu. Konan veit l\u00edka au\u00f0vita\u00f0 miklu betur en l\u00e6knirinn hvernig henni l\u00ed\u00f0ur. S\u00fa kona g\u00e6ti lent \u00e1 f\u00f6\u00f0urlegum l\u00e6kni sem segir l\u00ed\u00f0an konunnar vera \u00edmyndun eina og neitar a\u00f0 senda bei\u00f0ni um bl\u00f3\u00f0prufuna af \u00fev\u00ed hann sj\u00e1lfur \u00e1l\u00edtur, eftir 15 m\u00edn\u00fatna vi\u00f0tal, a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekkert a\u00f0 henni og byggir \u00fe\u00e1 sko\u00f0un \u00e1 eldg\u00f6mlum fr\u00e6\u00f0um og fullvissu um eigi\u00f0 \u00e1g\u00e6ti fram yfir sj\u00fakling. \u00deessi \u00edmynda\u00f0a kona er au\u00f0vita\u00f0 g\u00edsl l\u00e6knisins \u00fev\u00ed h\u00fan getur ekki sj\u00e1lf panta\u00f0 bl\u00f3\u00f0prufuna, einungis l\u00e6knar geta \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p>\u00cdmynda\u00f0a konan getur hins vegar alveg vali\u00f0 hvort h\u00fan k\u00e6rir sig um a\u00f0 vera\u00a0<strong>hamingjusamur g\u00edsl<\/strong>, hugsandi me\u00f0 kinnro\u00f0a til \u00feess hve \u00fereytandi sj\u00faklingur h\u00fan hlj\u00f3ti a\u00f0 vera, farandi heim jafnveik og fyrr &#8230;<\/p>\n<p>Og vonandi getur \u00edmynda\u00f0a konan fengi\u00f0 annan l\u00e6kni sem er ekki g\u00edslat\u00f6kuma\u00f0ur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ul>\n<li>Um kenningar David Healy um Stokkh\u00f3lms-heilkenni\u00f0 me\u00f0al l\u00e6kna og sj\u00faklinga m\u00e1 m.a. lesa \u00ed\u00a0<a href=\"http:\/\/www.madinamerica.com\/2012\/09\/barmittzva-romba-dance-of-the-sugar-plum-fairies\/\">BarMittzva Romba: Dance of the Sugar Plum Fairies<\/a>, 12. sept. 2012,\u00a0<em>Mad in America<\/em>.<\/li>\n<li>Um l\u00f3b\u00f3t\u00f3m\u00edu \u00e1 \u00cdslandi m\u00e1 lesa \u00ed\u00a0<a href=\"http:\/\/harpa.blogg.is\/2013-05-28\/lobotomia-a-islandi\/\">samnefndri bloggf\u00e6rslu minni<\/a>\u00a0fr\u00e1 13. ma\u00ed 2013.<\/li>\n<\/ul>\n<p>(\u00deessi pistill birtist \u00e1\u00f0ur \u00ed Kvennabla\u00f0inu 12. j\u00fan\u00ed 2014.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Allt fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00e9g las\u00a0Medical Muses\u00a0eftir Asti Hustvedt, b\u00f3k sem fjallar um dr. Charcot og hyster\u00eduranns\u00f3knir hans \u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld, hef \u00e9g velt d\u00e1l\u00edti\u00f0 fyrir m\u00e9r sambandi l\u00e6knis og sj\u00faklings. \u00cd \u00feeirri b\u00f3k er hinu <span class=\"ellipsis\">&hellip;<\/span> <span class=\"more-link-wrap\"><a href=\"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2014\/06\/17\/a-sjuklingur-ad-ver-hamingjusamur-gisl\/\" class=\"more-link\"><span>Read More &#8230;<\/span><\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[16,9],"tags":[],"class_list":["post-1002","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-daglegt-lif","category-gedheilsa"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1002","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1002"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1002\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1004,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1002\/revisions\/1004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1002"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1002"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1002"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}