{"id":1005,"date":"2014-06-17T16:52:45","date_gmt":"2014-06-17T16:52:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.harpahreins.com\/blogg\/?p=1005"},"modified":"2014-06-17T16:52:45","modified_gmt":"2014-06-17T16:52:45","slug":"lifsstilssjukdomavaedingin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2014\/06\/17\/lifsstilssjukdomavaedingin\/","title":{"rendered":"L\u00edfsst\u00edlssj\u00fakd\u00f3mav\u00e6\u00f0ingin"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1 d\u00f6gunum las \u00e9g \u00e1\u00a0<em>visir.is<\/em>\u00a0greinina\u00a0<a href=\"http:\/\/www.visir.is\/berum-vid-abyrgd-a-eigin-heilsu-\/article\/2014706069997\">Berum vi\u00f0 \u00e1byrg\u00f0 \u00e1 eigin heilsu?<\/a>, 6. j\u00fan\u00ed 2014, eftir Geir Gunnar Mark\u00fasson, n\u00e6ringarfr\u00e6\u00f0ing \u00e1 Heilsustofnun NLF\u00cd og ritstj\u00f3ra vefjar stofnunarinnar. N\u00fa hef \u00e9g af og til heyrt svipa\u00f0an m\u00e1lflutning upp \u00e1 s\u00ed\u00f0kasti\u00f0 en \u00feessi grein vakti s\u00e9rstaka athygli m\u00edna fyrir \u00fea\u00f0 hversu mikill \u00fev\u00e6ttingur er \u00ed henni samankominn.<\/p>\n<p>H\u00f6fundur greinarinnar segir m.a.:<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er nau\u00f0synlegt a\u00f0 vi\u00f0 veltum fyrir okkur hvers vegna vi\u00f0 erum a\u00f0 leita l\u00e6knis og n\u00fdta okkur heilbrig\u00f0iskerfi\u00f0 okkar. Miki\u00f0 af \u00feeim \u201esj\u00fakd\u00f3mum\u201c sem eru a\u00f0 hrj\u00e1 okkur \u00ed dag eru \u00feessir svok\u00f6llu\u00f0u l\u00edfsst\u00edlssj\u00fakd\u00f3mar s.s. sykurs\u00fdki, offita, hjarta- og \u00e6\u00f0asj\u00fakd\u00f3mar, \u00fdmis krabbamein,\u00a0<strong>\u00feunglyndi<\/strong>\u00a0[leturbreyting m\u00edn] og sto\u00f0kerfisvandam\u00e1l.<\/p>\n<p>Geir Gunnar b\u00e6tir svo seinna vi\u00f0: \u201eH\u00e6ttum a\u00f0 nota heilbrig\u00f0iskerfi\u00f0 til a\u00f0 me\u00f0h\u00f6ndla alla \u00feessa l\u00edfsst\u00edlssj\u00fakd\u00f3ma og notum \u00fea\u00f0 frekar til a\u00f0 l\u00e6kna okkur af \u201ealv\u00f6ru\u201c sj\u00fakd\u00f3mum sem vi\u00f0 r\u00e1\u00f0um ekki vi\u00f0 sj\u00e1lf me\u00f0 l\u00edferni okkar.\u201c\u00a0<sup>1<\/sup><\/p>\n<p>\u00c9g sakna \u00feess mj\u00f6g a\u00f0 sj\u00e1 ekki d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 sem Geir Gunnar telur \u201ealv\u00f6ru sj\u00fakd\u00f3ma\u201c &#8211; hverjir g\u00e6tu \u00fea\u00f0 m\u00f6gulega veri\u00f0?<\/p>\n<h4><strong>Er \u00feunglyndi l\u00edfsst\u00edlssj\u00fakd\u00f3mur?<\/strong><\/h4>\n<p>S\u00ed\u00f0an \u00e9g las \u00feessa grein hef \u00e9g velt \u00feessu mj\u00f6g fyrir m\u00e9r enda hef \u00e9g \u00fdmist veri\u00f0 75% e\u00f0a 100% \u00f6ryrki af v\u00f6ldum \u00feunglyndis undanfarin \u00e1r. \u00deunglyndi er algerlega lamandi sj\u00fakd\u00f3mur eins og \u00feeir sem reynt hafa \u00feekkja vel. \u00deegar hver dagur sn\u00fdst a\u00f0allega um a\u00f0 komast \u00e1 f\u00e6tur og einbeita s\u00e9r a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 lifa daginn af en k\u00e1la s\u00e9r ekki \u00ed \u00feunglyndisk\u00f6stunum \u00fev\u00ed kv\u00f6lin og myrkri\u00f0 er svo alltumlykjandi, \u00feegar ma\u00f0ur er \u00f3l\u00e6s, \u00f3f\u00e6r um a\u00f0 horfa \u00e1 sj\u00f3nvarp, \u00f3f\u00e6r um a\u00f0 tala, minni\u00f0, jafnv\u00e6gisskyni\u00f0 og t\u00edmaskyni\u00f0 og svefninn fokkast gersamlega upp &#8230; tja, er fur\u00f0a \u00fe\u00f3tt kona eins og \u00e9g velti fyrir m\u00e9r hvar \u00e9g klikka\u00f0i \u00ed l\u00edfsst\u00edlnum ef marka m\u00e1 grein Geirs Gunnars?<\/p>\n<p>Er m\u00f6gulegt a\u00f0 \u00e9g \u00e9ti ekki n\u00f3gu \u201ehreinan mat\u201c? Solla \u00ed Gl\u00f3 er n\u00fdb\u00fain a\u00f0 vara f\u00f3lk vi\u00f0 a\u00f0 margur maturinn s\u00e9 \u00f3hreinn, s\u00e1 \u00e9g \u00ed fyrirs\u00f6gn, en \u00e9g nennti ekki a\u00f0 lesa greinina enda hvorki gr\u00e6nmetis\u00e6ta n\u00e9 holl undir kosher-f\u00e6\u00f0i neins konar. Er \u00feunglyndi\u00f0 refsing gu\u00f0s fyrir a\u00f0 reykja? Er \u00e9g \u00feunglynd af \u00fev\u00ed \u00e9g hleyp ekki, lyfti ekki l\u00f3\u00f0um og fer aldrei \u00ed leirba\u00f0, ekki einu sinni \u00ed skiptib\u00f6\u00f0? E\u00f0a er \u00fea\u00f0 skortur \u00e1 n\u00favitundar\u00e6fingum sem veldur helv. sj\u00fakd\u00f3mnum?<\/p>\n<p>\u00c9g \u00feyrfti a\u00f0 panta t\u00edma hj\u00e1 Geir Gunnari til a\u00f0 f\u00e1 lei\u00f0beiningar um hvernig \u00e9g g\u00e6ti \u00e9ti\u00f0 \u00far m\u00e9r \u00feunglyndi\u00f0 e\u00f0a ba\u00f0a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00far m\u00e9r e\u00f0a \u00edhuga\u00f0 sitjandi \u00e1 kodda e\u00f0a eitthva\u00f0 l\u00edfsst\u00edls-, \u00fea\u00f0 er ekki spurning!<\/p>\n<p>Og \u00e9g er ekki me\u00f0 neitt af hinum sortunum sem hann taldi upp svo rangi l\u00edfst\u00edllinn minn hefur einv\u00f6r\u00f0ungu valdi\u00f0 helv\u00edtis \u00feunglyndinu.<\/p>\n<p>Raunar veit \u00e9g ekki til \u00feess a\u00f0 orsakir \u00feunglyndis s\u00e9u \u00feekktar, eftir umtalsver\u00f0an lestur um efni\u00f0, hef jafnvel legi\u00f0 yfir fr\u00e6\u00f0ilegum greinum og b\u00f3kum, svo Geir Gunnar lumar \u00e1 merkilegri uppg\u00f6tvun \u00fearna.<\/p>\n<h4><strong>\u00darkynjunarkenningin<\/strong><\/h4>\n<p>\u00cd lok greinar sinnar segir Geir Gunnar:<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00cdslendingar erum afkomendur v\u00edkinga og hreystimanna sem settust h\u00e9r a\u00f0 \u00e1 \u00feessari k\u00f6ldu eyju \u00ed Nor\u00f0ur-Atlantshafinu. T\u00f6lur WHO benda til \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 s\u00e9um \u00e1 g\u00f3\u00f0ri lei\u00f0 me\u00f0 a\u00f0 ver\u00f0a andst\u00e6\u00f0a forfe\u00f0ra okkar, \u00fev\u00ed \u00feessir l\u00edfsst\u00edlssj\u00fakd\u00f3mar sem eru a\u00f0 tr\u00f6llr\u00ed\u00f0a \u00edslensku samf\u00e9lagi eru ekki a\u00f0 gera okkur a\u00f0 hreystim\u00f6nnum.<\/p>\n<p>\u00c9g kannast \u00e1g\u00e6tlega vi\u00f0 \u00farkynjunarkenninguna sem sk\u00fdringu \u00e1 ge\u00f0sj\u00fakd\u00f3mum og fleiri krankleikum: H\u00fan var vo\u00f0a miki\u00f0 \u00ed t\u00edsku \u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld og vel fram \u00e1 \u00fe\u00e1 tuttugustu. Mannakynb\u00e6tur voru sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0 aflei\u00f0ing hennar, sem komu fram \u00ed geldingum ge\u00f0sj\u00fakra, \u00feroskaheftra, samkynhneig\u00f0ra o.fl., \u00fe\u00e6r \u00e1ttu svo s\u00edna gull\u00f6ld \u00ed \u00fatr\u00fdmingarb\u00fa\u00f0um nasista. \u00dea\u00f0 kemur svo sem ekki \u00e1 \u00f3vart a\u00f0 einhverjir \u00ed Hverager\u00f0i a\u00f0hyllist einmitt \u00farkynjunarkenninguna.<\/p>\n<p>Og \u00e9g kannast svo sem nokku\u00f0 vel vi\u00f0 landn\u00e1msmenn l\u00edka, verandi \u00edslenskufr\u00e6\u00f0ingur me\u00f0 \u00e1herslu \u00e1 mi\u00f0aldab\u00f3kmenntir, \u00fe.e.a.s. \u00cdslendingas\u00f6gur og svolei\u00f0is. Vissulega voru \u00feeir margir v\u00edkingar en \u00fea\u00f0 m\u00e1 alveg deila um hversu g\u00f6fugt starf \u00fea\u00f0 var: A\u00f0 brytja ni\u00f0ur mann og annan, einkum varnarlaust f\u00f3lk \u00ed \u00fatl\u00f6ndum, konur og b\u00f6rn ekki undanskilin, er ekki s\u00e9rlega hreystimannlegt, finnst m\u00e9r. Og sumir \u00feeirra voru gersamlega kolklikk, \u00e9g nefni sem d\u00e6mi forf\u00f6\u00f0ur okkar Geirs Gunnars, Egil Skallagr\u00edmsson \u00e1 Borg. Eftir a\u00f0 hafa sett mig d\u00e1l\u00edti\u00f0 inn \u00ed \u201ev\u00edkingana og hreystimennin\u201c sem h\u00e9r n\u00e1mu land hugga \u00e9g mig venjulega vi\u00f0 a\u00f0 m\u00ednir hvatberar eru ekki fr\u00e1 \u00feeim heldur g\u00f3\u00f0um og gegnum keltneskum og enskum konum (sem kannski voru ekki hreystimenni en \u00fe\u00f3 sk\u00f6mminni sk\u00e1rri en norr\u00e6nu karlarnir).<\/p>\n<h4><strong>Hva\u00f0 er l\u00edfsst\u00edlssj\u00fakd\u00f3mur?<\/strong><\/h4>\n<p>Samkv\u00e6mt or\u00f0anna hlj\u00f3\u00f0an er \u00feetta hva\u00f0a krankleiki sem er sem rekja m\u00e1 til einhverrar heg\u00f0unar \u00ed l\u00edfinu. \u00d3n\u00fdt hn\u00e9 f\u00f3tboltastr\u00e1ka\/f\u00f3tboltamanna eru tv\u00edm\u00e6lalaust l\u00edfsst\u00edlssj\u00fakd\u00f3mur og hann ekki sjaldg\u00e6fur; H\u00e1fjallaveiki og kafaraveiki l\u00edka, beinbrot \u00ed v\u00e9lsle\u00f0aslysum, slitin li\u00f0b\u00f6nd af \u00ed\u00fer\u00f3ttai\u00f0kun, \u00e1verkar \u00ed b\u00edlslysum o.s.fr.<\/p>\n<p>\u00c1 nokku\u00f0 a\u00f0 vera a\u00f0 p\u00fakka upp \u00e1 svona sj\u00faklinga \u00fev\u00ed \u00feeir geta j\u00fa sj\u00e1lfum s\u00e9r um kennt og eru \u00fe\u00e1 ekki me\u00f0 \u201ealv\u00f6ru sj\u00fakd\u00f3ma\u201c? \u00dearf\u00a0 ekki frekar a\u00f0 auka forvarnir gegn f\u00f3tboltai\u00f0kun og annarri \u00ed\u00fer\u00f3ttai\u00f0kun, fjallaklifri, k\u00f6fun, v\u00e9lsle\u00f0anotkun og a\u00f0 f\u00f3lk aki b\u00edl um allar trissur?<\/p>\n<h4><strong>Af hverju eru l\u00edfsst\u00edlssj\u00fakd\u00f3mar \u00ed t\u00edsku n\u00fana?<\/strong><\/h4>\n<p>\u00c9g held a\u00f0 grein Geirs Gunnars n\u00e6ringarfr\u00e6\u00f0ings svari \u00feessu pr\u00fd\u00f0ilega: \u00deetta er spurning um \u00ed hva\u00f0 peningarnir eru settir. Sama kemur fram \u00ed m\u00e1li Gu\u00f0mundar L\u00f6ve, framkv\u00e6mdastj\u00f3ra S\u00cdBS, sem geti\u00f0 er \u00ed ne\u00f0anm\u00e1lsgrein: Setja meiri peninga \u00ed forvarnir og \u00fe\u00e1 \u00fearf minni pening \u00ed heilsug\u00e6slu. Og \u00fe\u00e1 f\u00e1 alls konar l\u00fd\u00f0heilsufr\u00e6\u00f0ingar, n\u00e6ringarfr\u00e6\u00f0ingar, s\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingar, einka\u00fej\u00e1lfarar, mark\u00fej\u00e1lfar, j\u00f3gakennarar, eigendur l\u00edkamsr\u00e6ktarst\u00f6\u00f0va og ekki hva\u00f0 s\u00edst N\u00e1tt\u00faran \u00ed Hverager\u00f0i meiri pening og geta una\u00f0 gla\u00f0ir vi\u00f0 sitt.<\/p>\n<p>1 \u00c9g reikna me\u00f0 a\u00f0 Geir Gunnar Mark\u00fasson n\u00e6ringarfr\u00e6\u00f0ingur \u00e1 Heilsustofnun NLF\u00cd s\u00e9 a\u00f0 bergm\u00e1la m\u00e1lflutning Gu\u00f0mundar L\u00f6ve framkv\u00e6mdarstj\u00f3ra S\u00cdBS, \u00ed lei\u00f0ara\u00a0<a href=\"http:\/\/sibs.is\/images\/stories\/sibs_bladid\/pdf\/sibs_bladid_2014_2.pdf\">n\u00fdjasta t\u00f6lubla\u00f0s S\u00cdBS<\/a>, j\u00fan\u00ed 2014, (sem skartar einmitt lj\u00f3mandi lekkerri heils\u00ed\u00f0uaugl\u00fdsingu fr\u00e1 N\u00e1tt\u00farunni \u00ed Hverager\u00f0i \u00e1 fyrstu s\u00ed\u00f0u). Gu\u00f0mundur L\u00f6ve segir:<\/p>\n<blockquote><p>Um n\u00edu af t\u00edu dau\u00f0sf\u00f6llum \u00e1 \u00cdslandi stafa af sj\u00fakd\u00f3mum sem eru a\u00f0 einhverju leyti \u00e1 \u00e1hrifasvi\u00f0i l\u00edfsst\u00edls.<br \/>\n[&#8212;]<br \/>\nSamkv\u00e6mt t\u00f6lum WHO \u00far sk\u00fdrslunni \u201eGlobal burden of disease [svo]\u201c fr\u00e1 2012, eru st\u00e6rstu \u00f3gnir vi\u00f0 heilsufar \u00cdslendinga [skv. samhenginu er veri\u00f0 a\u00f0 tala um \u201egl\u00f6tu\u00f0 g\u00f3\u00f0 \u00e6vi\u00e1r&#8221;] eftirfarandi: sto\u00f0kerfisraskanir, ge\u00f0raskanir, krabbamein og hjarta- og \u00e6\u00f0asj\u00fakd\u00f3mar &#8211; \u00ed \u00feessari r\u00f6\u00f0. Ef \u00fea\u00f0 kemur einhverjum \u00e1 \u00f3vart a\u00f0 heilsufarsska\u00f0inn s\u00e9 meiri af v\u00f6ldum sto\u00f0kerfisraskana og ge\u00f0raskana en krabbameina og hjarta- og \u00e6\u00f0asj\u00fakd\u00f3ma er m\u00f6gulega einnig \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 vera hissa \u00e1 hva\u00f0a \u00e1h\u00e6ttu\u00fe\u00e6ttir vega \u00feyngst: \u00dear er nefnilega matar\u00e6\u00f0i \u00ed efsta s\u00e6ti, og \u00fear \u00e1 eftir of\u00feyngd, reykingar og h\u00e1\u00fer\u00fdstingur.<\/p><\/blockquote>\n<p>S\u00e1 hluti\u00a0<em>Global Burden of Diseases<\/em>\u00a0sem var\u00f0ar \u00cdsland er h\u00e9r:\u00a0<a href=\"http:\/\/www.healthdata.org\/sites\/default\/files\/files\/country_profiles\/GBD\/ihme_gbd_country_report_iceland.pdf\">GBD PROFILE: ICELAND<\/a>, \u00fatg. 2012.<\/p>\n<p>\u00dear koma \u00e1h\u00e6ttu\u00fe\u00e6ttirnir fram \u00e1 s. 3 og eru \u00feeir s\u00f6mu og Gu\u00f0mundur telur, en \u00feeir \u00fer\u00edr \u00fe\u00e6ttir sem vega \u00feyngst \u00ed \u201egl\u00f6tu\u00f0um g\u00f3\u00f0um \u00e6vi\u00e1rum\u201c (DALYs) \u00e1ri\u00f0 2010 eru<strong>\u00a0verkir \u00ed mj\u00f3baki<\/strong>,\u00a0<strong>hjartasj\u00fakd\u00f3mar<\/strong>\u00a0og\u00a0<strong>\u00feunglyndi<\/strong>, \u00ed \u00feessari r\u00f6\u00f0. (s. 2) Vekur fur\u00f0u a\u00f0 framkv\u00e6mdarstj\u00f3ri S\u00cdBS hefur ekki r\u00e9tt eftir sk\u00fdrslunni en kannski var hann a\u00f0 sko\u00f0a einhverja allt a\u00f0ra sk\u00fdrslu.<\/p>\n<p>N\u00fdir krankleikar \u00e1 topp-t\u00edu listanum \u00edslenska \u00ed \u201egl\u00f6tu\u00f0um g\u00f3\u00f0um \u00e6vi\u00e1rum\u201c \u00e1ri\u00f0 2010, samanbori\u00f0 vi\u00f0 1990, eru Alzheimers-sj\u00fakd\u00f3mur og \u00f6nnur elligl\u00f6p \u00e1samt \u00feunglyndi og langvinnri lungnateppu. (Sj\u00e1 s. 2. )<\/p>\n<p>\u00deeim sem finnst gaman a\u00f0 leika s\u00e9r \u00ed t\u00f6lfr\u00e6\u00f0i er bent \u00e1 \u00feessa\u00a0<a href=\"http:\/\/vizhub.healthdata.org\/gbd-cause-patterns\/\">gagnvirku \u00fatg\u00e1fu af sk\u00fdrslunni<\/a>\u00a0sem m\u00e1 stilla \u00e1 \u00fdmsan m\u00e1ta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 d\u00f6gunum las \u00e9g \u00e1\u00a0visir.is\u00a0greinina\u00a0Berum vi\u00f0 \u00e1byrg\u00f0 \u00e1 eigin heilsu?, 6. j\u00fan\u00ed 2014, eftir Geir Gunnar Mark\u00fasson, n\u00e6ringarfr\u00e6\u00f0ing \u00e1 Heilsustofnun NLF\u00cd og ritstj\u00f3ra vefjar stofnunarinnar. N\u00fa hef \u00e9g af og til heyrt svipa\u00f0an m\u00e1lflutning upp <span class=\"ellipsis\">&hellip;<\/span> <span class=\"more-link-wrap\"><a href=\"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2014\/06\/17\/lifsstilssjukdomavaedingin\/\" class=\"more-link\"><span>Read More &#8230;<\/span><\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[16,9],"tags":[],"class_list":["post-1005","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-daglegt-lif","category-gedheilsa"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1005","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1005"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1005\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1006,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1005\/revisions\/1006"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1005"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1005"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1005"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}