{"id":264,"date":"2010-08-01T11:56:40","date_gmt":"2010-08-01T11:56:40","guid":{"rendered":"http:\/\/harpa.blogg.is\/2010-08-01\/virkjun-oxarar-og-jon-a-brusastodum\/"},"modified":"2010-08-01T11:56:40","modified_gmt":"2010-08-01T11:56:40","slug":"virkjun-oxarar-og-jon-a-brusastodum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2010\/08\/01\/virkjun-oxarar-og-jon-a-brusastodum\/","title":{"rendered":"Virkjun \u00d6xar\u00e1r og J\u00f3n \u00e1 Br\u00fasast\u00f6\u00f0um"},"content":{"rendered":"<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" hspace=\"7\" vspace=\"7\" border=\"1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.this.is\/harpa\/blogg_nytt\/stiflan_i_oxara.jpg?resize=326%2C245\" alt=\"St\ufffdflan \ufffd \u00d6xar\u00e1\" align=\"left\" height=\"245\" width=\"326\" \/>\u00cd g\u00e6r gengum vi\u00f0 ma\u00f0urinn upp a\u00f0 st\u00edflunni \u00ed \u00d6xar\u00e1, skammt ofan Br\u00fasasta\u00f0a. B\u00f3ndinn \u00e1 Br\u00fasast\u00f6\u00f0um var svo almennilegur a\u00f0 lei\u00f0beina okkur a\u00f0 \u00feessari dularfullu st\u00edflu &#8230;\u00a0 \u00c9g segi dularfullu \u00fev\u00ed afar erfitt er a\u00f0 finna uppl\u00fdsingar um hana og svo vir\u00f0ist sem menn vilji \u00feagga ni\u00f0ur tilvist\u00a0st\u00edflunnar (sbr. <a href=\"http:\/\/harpa.blogg.is\/2010-07-28\/thoggud-virkjun-i-oxara\/\">fyrri bloggf\u00e6rslu<\/a>) enda \u00feykir\u00a0p\u00f3lit\u00edskt\u00a0ekki mj\u00f6g r\u00e9tt\u00a0\u00e1 \u00feessum s\u00ed\u00f0ustu ofurgr\u00e6nu t\u00edmum a\u00f0\u00a0selveste \u00d6xar\u00e1 skuli hafa veri\u00f0 virkju\u00f0!<\/p>\n<p>N\u00fa hef \u00e9g eytt \u00f3m\u00e6ldum t\u00edma \u00ed a\u00f0 gramsa \u00e1 timarit.is og gegni.is, \u00ed uppl\u00fdsingaleit. Mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem \u00e9g fann held \u00e9g a\u00f0 st\u00edflan hlj\u00f3ti a\u00f0 hafa veri\u00f0 reist\u00a0fyrri hluta\u00a0\u00e1rs 1929 og rafmagni\u00f0 br\u00faka\u00f0 til a\u00f0 rafl\u00fdsa Valh\u00f6ll. \u00dea\u00f0 hefur veri\u00f0 miki\u00f0 afrek a\u00f0 reisa staura og lei\u00f0a rafmagn fr\u00e1 st\u00f6\u00f0varh\u00fasinu ni\u00f0ur \u00e1 \u00deingvelli \u00e1 \u00feessum t\u00edma en h\u00f3teli\u00f0 hefur \u00fe\u00e1 v\u00e6ntanlega veri\u00f0 spikk og span \u00e1 Al\u00feingish\u00e1t\u00ed\u00f0inni sumari\u00f0 1930.<\/p>\n<p>J\u00f3n Gu\u00f0mundsson, b\u00f3ndi \u00e1 Br\u00fasast\u00f6\u00f0um, keypti H\u00f3tel Valh\u00f6ll \u00e1ri\u00f0 1919. \u00de\u00e1 st\u00f3\u00f0 h\u00f3teli\u00f0 hinum megin \u00e1r vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem seinna var\u00f0, \u00e1 svok\u00f6llu\u00f0um K\u00f6stulum. Hann dreif \u00ed a\u00f0 rafl\u00fdsa h\u00f3teli\u00f0 \u00e1ri\u00f0 1927 (sj\u00e1 <a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?issId=73994&amp;pageId=1130804&amp;lang=is&amp;q=Valh\u00f6ll \u00e1 \u00deingv\u00f6llum\" title=\"rafl\u00fdsing H\u00f3tels Valhallar\">fr\u00e9tt \u00ed V\u00edsi 3.8. 1927, s. 3<\/a>), sem \u00fe\u00f3tti mikill munur en &#8220;ol\u00edum\u00f3tor framlei\u00f0ir rafmagni\u00f0 til br\u00e1\u00f0abirg\u00f0a&#8221; segir \u00ed fr\u00e9ttinni.<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" hspace=\"7\" vspace=\"7\" border=\"1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.this.is\/harpa\/blogg_nytt\/auglysing_valholl_1927.jpg?resize=401%2C315\" alt=\"rafl\u00fdst Valh\u00f6ll\" align=\"right\" height=\"315\" width=\"401\" \/><\/p>\n<p>Til h\u00e6gri s\u00e9st augl\u00fdsing \u00far <a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?issId=101209&amp;pageId=1214974&amp;lang=is&amp;q=H\u00f3tel Valh\u00f6ll\" title=\"Valh\u00f6ll er rafl\u00fdst\">V\u00edsi 2. 9. 1927<\/a>. Jafnframt \u00fev\u00ed a\u00f0 rafl\u00fdsa h\u00f3teli\u00f0 haf\u00f0i J\u00f3n komi\u00f0 upp mi\u00f0st\u00f6\u00f0varhitun og lagt vatn \u00ed h\u00f3teli\u00f0. \u00deetta hefur \u00fev\u00ed veri\u00f0 talsvert l\u00faxush\u00f3tel \u00e1 \u00feeim t\u00edmum \u00fe\u00f3tt h\u00fasakostur hafi veri\u00f0 af vanefnum, fr\u00e1 upphafi.<\/p>\n<p>\u00c1ri\u00f0 1929 var H\u00f3tel Valh\u00f6ll rifin og flutt hinum megin \u00e1r, \u00fear sem h\u00f3teli\u00f0 st\u00f3\u00f0 s\u00ed\u00f0an, allt til \u00feess \u00fea\u00f0 brann sumari\u00f0 2009.<\/p>\n<p>Menn h\u00f6f\u00f0u vona\u00f0 a\u00f0 h\u00e6gt yr\u00f0i a\u00f0 flytja partana \u00e1 \u00eds en s\u00fa von br\u00e1st og \u00feurfti a\u00f0 dj\u00f6fla \u00feessu yfir \u00e1na sj\u00e1lfa. \u00de\u00f3tt J\u00f3n Gu\u00f0mundsson fengi nokkurn styrk fr\u00e1 r\u00edkinu til verksins vir\u00f0ast allir samm\u00e1la um a\u00f0 s\u00e1 styrkur hafi duga\u00f0 skammt og hann hafi \u00feurft a\u00f0 leggja fram st\u00f3rf\u00e9 sj\u00e1lfur. (Sj\u00e1 t.d. <a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?issId=293984&amp;pageId=4350320&amp;lang=is&amp;q=\u00d6xar\u00e1\" title=\"Gisth\u00fasi\u00f0 Valh\u00f6ll\">&#8220;Gistih\u00fasi\u00f0 Valh\u00f6ll&#8221; \u00ed <em>F\u00e1lkanum<\/em> 9.8. 1930, s. 4<\/a> og <a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?issId=74729&amp;pageId=1133921&amp;lang=is&amp;q=Br\u00fasast\u00f6\u00f0um\" title=\"Aukning Valhallar\">&#8220;Aukning Valhallar&#8221; \u00ed <em>V\u00edsi<\/em> 30.8. 1929, s. 2<\/a>.)<\/p>\n<p>J\u00f3n lag\u00f0i ekki \u00e1rar \u00ed b\u00e1t \u00fe\u00f3tt ekki fengist f\u00e9 heldur dreif hlutina \u00e1fram. Hann fer flj\u00f3tlega a\u00f0 kanna hvernig l\u00fdsa megi n\u00fdju\u00a0h\u00fasakynnin me\u00f0 notkun n\u00fdjustu t\u00e6kni. \u00cd BA ritger\u00f0 Torfa Stef\u00e1ns J\u00f3nssonar, <em><a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/skemman.is\/bitstream\/1946\/2218\/1\/A%C3%B0dragandi%20a%C3%B0%20fri%C3%B0un_fixed.pdf\" title=\"A\u00f0dragandi a\u00f0 fri\u00f0un \u00deingvalla 1930\">A\u00f0dragandi a\u00f0 fri\u00f0un \u00deingvalla 1930<\/a><\/em>, segir\u00a0\u00e1 s. 68 [merkt s. 72 \u00ed pdf-skjalinu sem \u00e9g v\u00edsa \u00ed me\u00f0 leyfi h\u00f6fundar]: &#8220;J\u00f3nas [J\u00f3nsson fr\u00e1 Hriflu] \u00f3tta\u00f0ist og sag\u00f0i fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00e6\u00f0i presturinn \u00e1 \u00deingv\u00f6llum, Gu\u00f0mundur Einarsson, og J\u00f3n Gu\u00f0mundsson, b\u00f3ndinn \u00e1 Br\u00fasast\u00f6\u00f0um haf\u00f0i komi\u00f0 til hugar a\u00f0 virkja \u00d6xar\u00e1. \u00d3v\u00edst er hven\u00e6r \u00feeir sendu inn virkjunarbei\u00f0ni en \u00ed \u00fea\u00f0 minnsta kom fram \u00ed s\u00edmskeyti fr\u00e1 Gu\u00f0mundar Sveinbj\u00f6rnssonar [svo!], skrifstofustj\u00f3ra, a\u00f0 virkjunarbei\u00f0nin eigi vera l\u00e1tin b\u00ed\u00f0a. J\u00f3nas t\u00f3k \u00fea\u00f0 \u00fe\u00f3 fram a\u00f0 \u00feeir \u00e6tlu\u00f0u s\u00e9r ekki a\u00f0 virkja sj\u00e1lfan fossinn en &#8220;sl\u00edkt mannvirki \u00e1 \u00feessum sta\u00f0 mundi s\u00e6ra fegur\u00f0artilfinning manna &#8230; ef byg\u00f0ir yr\u00f0u lj\u00f3tir steinsteypukassar \u00e1 vestari bakka Almannagj\u00e1r.&#8221; Hann afsaka\u00f0i \u00fe\u00f3 \u00fe\u00e1 f\u00e9laga me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feeir vildu hita og l\u00fdsa upp heimili s\u00edn. Reyndar vir\u00f0ist hugsanleg virkjun ekki vera neitt st\u00f3rm\u00e1l \u00ed hugum \u00feingmanna, enda bar J\u00f3nas \u00feetta frekar h\u00e6versklega fram. Bernhar\u00f0ur Stef\u00e1nsson, \u00feingma\u00f0ur frams\u00f3knarflokksins, var hlynntur fri\u00f0uninni og m\u00e6lti me\u00f0 henni en tala\u00f0i jafnframt um mikilv\u00e6gi \u00feess a\u00f0 geta virkja\u00f0 \u00e1r. Magn\u00fas Gu\u00f0mundsson, \u00feingma\u00f0ur \u00cdhaldsflokksins, taldi \u00fea\u00f0 j\u00e1kv\u00e6tt a\u00f0 menn n\u00fdttu s\u00e9r \u00e1r og strauma til virkjunar og \u00ed sama streng t\u00f3k Magn\u00fas Torfason, \u00feingma\u00f0ur frams\u00f3knarflokksins, sag\u00f0i a\u00f0 b\u00fdli yr\u00f0u vistlegri og hl\u00fdrri.&#8221;<\/p>\n<p>(\u00deessar umr\u00e6\u00f0ur vir\u00f0ast vera um fri\u00f0unarfrumvarpi\u00f0 sem lagt var fram 1928.)<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" decoding=\"async\" hspace=\"7\" vspace=\"7\" border=\"1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.this.is\/harpa\/blogg_nytt\/jon_a_brusastodum2.jpg?w=540\" alt=\"J\u00f3n \u00e1 Br\u00fasast\u00f6\u00f0um\" align=\"left\" \/>Raunar er ekki v\u00edst nema J\u00f3n Gu\u00f0mundsson b\u00f3ndi \u00e1 Br\u00fasast\u00f6\u00f0um hafi \u00e1tt talsver\u00f0an hluta af \u00deingv\u00f6llum \u00feegar \u00feessi umr\u00e6\u00f0a f\u00f3r fram. Kjartan Sveinsson segir \u00ed b\u00f3k sinni <em>Afbrig\u00f0i og \u00fat\u00fard\u00farar<\/em>, \u00ed kaflanum &#8220;<a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.mbl.is\/mm\/gagnasafn\/grein.html?grein_id=1048121\" title=\"Dau\u00f0a k\u00fdrin \u00e1 \u00deingv\u00f6llum\">Dau\u00f0a k\u00fdrin \u00e1 \u00deingv\u00f6llum<\/a>&#8220;: &#8220;J\u00f3n heims\u00f3tti mig \u00ed \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni\u00f0 og ba\u00f0 mig a\u00f0 finna fyrir sig landamerki Br\u00fasasta\u00f0a. Vi\u00f0 athugun \u00e1 \u00feessu m\u00e1li fann \u00e9g m\u00e9r til skelfingar a\u00f0 \u00feetta kindakot \u00e6tti megini\u00f0 af helgi \u00deingvalla um K\u00e1rasta\u00f0ast\u00edg. \u00c1 hva\u00f0a ver\u00f0i hef\u00f0i helgi \u00deingvalla veri\u00f0 metin til kaups og s\u00f6lu, ef H\u00e6stir\u00e9ttur hef\u00f0i \u00fatnefnt menn \u00ed ger\u00f0ard\u00f3m? En m\u00e1li\u00f0 leystist blessunarlega me\u00f0 s\u00e1tt og hamingju \u00e1 b\u00e1\u00f0a b\u00f3ga. Nokkrum vikum s\u00ed\u00f0ar hittumst vi\u00f0 J\u00f3n a\u00f0 m\u00e1li. Hann var himinlifandi. Hann haf\u00f0i skipt vi\u00f0 \u00deingvallanefnd \u00e1 \u00f6llum \u00feessum s\u00f6gulega helgid\u00f3mi fyrir m\u00f3am\u00fdri fyrir ne\u00f0an Br\u00fasasta\u00f0i sem r\u00edki\u00f0 haf\u00f0i \u00e1tt. &#8220;\u00deetta er asskotans \u00e1ri gott engjastykki,&#8221; sag\u00f0i J\u00f3n. Hvers vir\u00f0i var Almannagj\u00e1 e\u00f0a jafnvel \u00feetta L\u00f6gberg, \u00fear sem varla var sau\u00f0kropp? &#8221;<\/p>\n<p>(Myndin s\u00fdnir J\u00f3n \u00e1 Br\u00fasast\u00f6\u00f0um.)<\/p>\n<p>\u00a0\u00de\u00f3tt \u00e9g hafi ekki fundi\u00f0 neinar heimildir fyrir \u00fev\u00ed \u00fe\u00e1 held \u00e9g a\u00f0 J\u00f3n hlj\u00f3ti a\u00f0 hafa st\u00edfla\u00f0 \u00d6xar\u00e1 og reist virkjunina einhvern t\u00edma \u00e1 \u00e1rinu 1929, sennilega fyrri hluta \u00e1rs svo hi\u00f0 endurreista H\u00f3tel Valh\u00f6ll hafi veri\u00f0 rafl\u00fdst fr\u00e1 opnun, vori\u00f0 1929. M\u00e9r finnst \u00feetta \u00f3tr\u00faleg drift einkum \u00fear sem \u00e6tla m\u00e1 a\u00f0 J\u00f3n hafi \u00feurft a\u00f0 borga talsvert \u00far eigin vasa. \u00dea\u00f0 er l\u00edka spurning hvort hann var ekki meira og minna a\u00f0 leggja rafmagni\u00f0 yfir eigi\u00f0 land.<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" hspace=\"7\" vspace=\"7\" border=\"1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.this.is\/harpa\/blogg_nytt\/stodvarhusid_staurinn_eini.jpg?resize=180%2C135\" alt=\"St\u00f6\u00f0varh\u00fasi\u00f0 vi\u00f0 \u00d6xar\u00e1\" align=\"right\" height=\"135\" width=\"180\" \/>\u00cd rauninni er \u00f3tr\u00falegt hva\u00f0 \u00dej\u00f3\u00f0gar\u00f0urinn heldur minningu J\u00f3ns l\u00edtt \u00e1 lofti og reynir jafnvel a\u00f0 stroka \u00fat verkin hans, sj\u00e1 fyrri bloggf\u00e6rslu sem vitna\u00f0 er \u00ed h\u00e9r \u00ed upphafi. En \u00e1\u00a0okkar &#8220;uppl\u00fdstu&#8221; andvirkjanat\u00edmum ganga menn\u00a0stundum helsti langt\u00a0\u00ed a\u00f0 var\u00f0veita \u00f3sannar myndir um meintan helgid\u00f3m landsins, hvort sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a K\u00e1rahnj\u00faka e\u00f0a \u00d6xar\u00e1.\u00a0<\/p>\n<p>(Myndin s\u00fdnir st\u00f6\u00f0varh\u00fasi\u00f0 og staurinn eina, vi\u00f0 \u00d6xar\u00e1.)<\/p>\n<p>J\u00f3n seldi svo H\u00f3tel Valh\u00f6ll \u00e1ri\u00f0 1944 og gaf hluta s\u00f6luhagna\u00f0arins til \u00dej\u00f3\u00f0gar\u00f0sins \u00e1 \u00deingv\u00f6llum. Einnig arfleiddi hann \u00fej\u00f3\u00f0gar\u00f0inn a\u00f0 st\u00f3rum hluta eigna sinna, skv. erf\u00f0askr\u00e1. Honum var sk\u00f3gr\u00e6kt og umhir\u00f0a \u00deingvalla mj\u00f6g hugleikin og sj\u00e1lfsagt hefur virkjunin \u00ed \u00d6xar\u00e1 og raflagning \u00e1 \u00deingv\u00f6llum veri\u00f0 til \u00farb\u00f3ta sv\u00e6\u00f0inu, a\u00f0 hans mati. \u00a0<\/p>\n<p>\u00c9g haf\u00f0i gaman af a\u00f0 sj\u00e1 a\u00f0 J\u00f3n keypti H\u00f3tel Akranes og rak \u00fea\u00f0 1944 &#8211; 1946, en \u00fe\u00e1 brann \u00fea\u00f0 h\u00f3tel. \u00d6nnur kj\u00f6rd\u00f3ttir J\u00f3ns settist a\u00f0 h\u00e9r \u00e1 Skaganum og\u00a0vafalaust eru margir Skagamenn komnir \u00fat af henni. (Sj\u00e1 <a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?issId=110931&amp;pageId=1321888&amp;lang=is&amp;q=J\u00f3n Gu\u00f0mundsson \u00e1 Br\u00fasast\u00f6\u00f0um\" title=\"J\u00f3n Gu\u00f0mundsson \ufffd Valh\u00f6ll\">minningargrein um J\u00f3n Gu\u00f0mundsson \u00ed Valh\u00f6ll \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 5. 5. 1959, s. 8<\/a>.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r gengum vi\u00f0 ma\u00f0urinn upp a\u00f0 st\u00edflunni \u00ed \u00d6xar\u00e1, skammt ofan Br\u00fasasta\u00f0a. B\u00f3ndinn \u00e1 Br\u00fasast\u00f6\u00f0um var svo almennilegur a\u00f0 lei\u00f0beina okkur a\u00f0 \u00feessari dularfullu st\u00edflu &#8230;\u00a0 \u00c9g segi dularfullu \u00fev\u00ed afar erfitt er a\u00f0 <span class=\"ellipsis\">&hellip;<\/span> <span class=\"more-link-wrap\"><a href=\"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2010\/08\/01\/virkjun-oxarar-og-jon-a-brusastodum\/\" class=\"more-link\"><span>Read More &#8230;<\/span><\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-264","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/264","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=264"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/264\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=264"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=264"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=264"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}