{"id":303,"date":"2010-12-26T10:09:57","date_gmt":"2010-12-26T10:09:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.harpahreins.com\/blogg\/2010\/12\/26\/hin-eina-sanna-eskimo-peysa-i-tilefni-80-ara-afmaelis-3\/"},"modified":"2010-12-26T10:09:57","modified_gmt":"2010-12-26T10:09:57","slug":"hin-eina-sanna-eskimo-peysa-i-tilefni-80-ara-afmaelis-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2010\/12\/26\/hin-eina-sanna-eskimo-peysa-i-tilefni-80-ara-afmaelis-3\/","title":{"rendered":"Hin eina sanna Eskim\u00f3 peysa; \u00cd tilefni 80 \u00e1ra afm\u00e6lis"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd haust byrja\u00f0i \u00e9g a\u00f0 setja mig inn \u00ed s\u00f6gu prj\u00f3naskapar en neyddist til a\u00f0 leggja \u00fea\u00f0 \u00e1hugam\u00e1l \u00e1 hilluna \u00feegar \u00e9g veiktist &#8211; \u00fev\u00ed er \u00ed rauninni sj\u00e1lffresta\u00f0 fram \u00e1 n\u00e6sta \u00e1r. En eitthva\u00f0 langar mig a\u00f0 skrifa um efni\u00f0 og bloggi\u00f0 er \u00e1g\u00e6tis geymsla fyrir pistla sem betur m\u00e1 vinna s\u00ed\u00f0ar. Efni \u00feessarar f\u00e6rslu er fyrsta &#8220;eskim\u00f3apeysan&#8221; en vins\u00e6ldir sl\u00edkra peysa ur\u00f0u mj\u00f6g miklar n\u00e6stu \u00e1ratugina og m\u00e1 r\u00f6ksty\u00f0ja a\u00f0 \u00fe\u00e6r s\u00e9u fyrirmynd \u00edslensku lopapeysunnar. (Sj\u00e1 fyrri f\u00e6rslu, <a href=\"http:\/\/harpa.blogg.is\/2010-08-17\/islenska-lopapeysan\/\" title=\"\u00cdslenska lopapeysan\">\u00cdslenska lopapeysan<\/a>.)<\/p>\n<p>\u00deessi fyrsta Eskim\u00f3-peysa var h\u00f6nnu\u00f0 fyrir 80 \u00e1rum. H\u00f6fundurinn var afar merkileg norsk kona, Annichen Sibbern (1905-1978), sem b\u00e6tti svo B\u00f8hn, \u00e6ttarnafni mannsins s\u00edns, aftan vi\u00f0 sitt nafn s\u00ed\u00f0ar. (\u00c6vi \u00feessarar konu er svo merkileg a\u00f0 h\u00fan er efni \u00ed a\u00f0ra f\u00e6rslu og ver\u00f0ur ekki rakin h\u00e9r en lesa m\u00e1 helstu \u00e6viatri\u00f0i \u00ed\u00a0pdf-skjalinu <a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.interweave.com\/needle\/projects\/Norwegian-Article-100802.pdf\" title=\"Annichen Sibbert B\u00f8hn\">&#8220;Annichen Sibbern B\u00f8hn Preserver of Norway&#8217;s Knitting history, Wartime Resistance fighter&#8221;<\/a>\u00a0\u00a0.)<\/p>\n<p><a target=\"_blank\" href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.this.is\/harpa\/annichen\/eskimopeysan.jpg\" title=\"Eskimo peysa Annichen Sibbern\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" hspace=\"7\" vspace=\"7\" border=\"1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.this.is\/harpa\/annichen\/eskimopeysan_litil1.jpg?resize=85%2C150\" alt=\"Eskim\u00f3peysa Annichen Sibbert\" align=\"left\" height=\"150\" width=\"85\" \/><\/a>Myndin af <em>Eskimo<\/em> peysunni birtist \u00ed norska kvennabla\u00f0inu <em>Urd<\/em> (nr. 48) \u00e1ri\u00f0 1930. Sama \u00e1r gaf Annichen Sibbern \u00fat uppskrift af peysunni \u00ed s\u00e9rhefti en \u00e1ri\u00f0 eftir var uppskriftin me\u00f0 \u00ed b\u00f3kinni <em>Strikkeopskrifter<\/em>. (S\u00e9 smellt \u00e1 litlu myndina birtist st\u00e6rri \u00fatg\u00e1fa. \u00cd sumum heimildum er sagt a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 Annichen Sibbern sj\u00e1lf sem kl\u00e6\u00f0ist peysunni en \u00fea\u00f0 ber d\u00f3ttir hennar, Sidsel Kringstad, til baka.)<\/p>\n<p>Peysan var\u00f0 strax g\u00edfurlega vins\u00e6l. Til \u00feess l\u00e1gu einkum tv\u00e6r \u00e1st\u00e6\u00f0ur; Annars vegar f\u00e9ll h\u00fan a\u00f0 \u00fe\u00e1verandi bar\u00e1ttu Samtaka um hagn\u00fdta listsk\u00f6pun (<em>Foreningen Brukskunst<\/em>) fyrir \u00fev\u00ed sem \u00feau k\u00f6llu\u00f0u &#8220;fegurri hvunndag&#8221; (&#8220;en vakrere hverdag&#8221;) og hins vegar var h\u00fan tengd h\u00e1p\u00f3lit\u00edsku m\u00e1li, nefnilega bar\u00e1ttu norskra yfirvalda fyrir yfirr\u00e1\u00f0um yfir hluta Gr\u00e6nlands, vegna\u00a0 fiski- og vei\u00f0r\u00e9ttinda \u00fear. Nor\u00f0menn h\u00f6f\u00f0u allt fr\u00e1 \u00e1rinu 1916 krafist yfirr\u00e1\u00f0a yfir \u00f3bygg\u00f0um \u00ed landn\u00e1mi Eir\u00edks rau\u00f0a, \u00fe.e.a.s. hluta Austur-Gr\u00e6nlands enda d\u00fdrm\u00e6tar vei\u00f0lendur og fiskimi\u00f0 \u00fear. Norska r\u00edkisstj\u00f3rnin eigna\u00f0i s\u00e9r svo \u00feessi landsv\u00e6\u00f0i 1931 og 1932 en \u00fe\u00e1 k\u00e6r\u00f0u Danir fyrir Al\u00fej\u00f3\u00f0ad\u00f3mst\u00f3lnum \u00ed Haag, sem \u00farskur\u00f0a\u00f0i 1933 a\u00f0 eignarhald Nor\u00f0manna v\u00e6ri \u00f3l\u00f6glegt. \u00c1 \u00e1runum 1930 -33 var heit umr\u00e6\u00f0a \u00ed Noregi um \u00feetta meinta eignarhald. Peysa Annichen Sibbern ver\u00f0ur a\u00f0 sko\u00f0ast \u00ed lj\u00f3si \u00feessarar umr\u00e6\u00f0u og einnig mikils almenns \u00e1huga \u00ed Noregi \u00e1 menningu vi\u00f0 \u00cdshafi\u00f0, sem haf\u00f0i\u00a0bl\u00f3mstra\u00f0 allt fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 Fri\u00f0\u00fej\u00f3fur Nansen kanna\u00f0i Gr\u00e6nland 1888.<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" hspace=\"7\" vspace=\"7\" border=\"1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.this.is\/harpa\/annichen\/kvikmyndin_litil.jpg?resize=337%2C220\" alt=\"Kvikmyndin Eskimo\" align=\"right\" height=\"220\" width=\"337\" \/>Upphaf peysunnar tengist \u00fe\u00f3 fremur kvikmyndager\u00f0 (sem tengist einnig p\u00f3lit\u00edskum \u00e1huga Nor\u00f0manna og Dana \u00e1 Gr\u00e6nlandi). Fyrsta norska talmyndin (sem var n\u00fa reyndar danskt-norskt samvinnuverkefni) var myndin <em><a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.dfi.dk\/faktaomfilm\/nationalfilmografien\/nffilm.aspx?id=18099\" title=\"Kvikmyndin Eskimo\">Eskimo<\/a><\/em>, bygg\u00f0 \u00e1 sk\u00e1lds\u00f6gu eftir Ejnar Mikkelsen (danska p\u00f3lfarann) en handriti\u00f0 var eftir Helge Bangsted, danskan bla\u00f0amann sem m.a. haf\u00f0i fylgt Kn\u00fati Rasmussen \u00ed fj\u00f6lda Gr\u00e6nlandsfer\u00f0a. Myndin var frums\u00fdnd \u00e1ri\u00f0 1930.<\/p>\n<p>Kvikmyndin <em>Eskimo<\/em> segir fr\u00e1 ungum d\u00f6nskum yfirst\u00e9ttarmanni sem lendir \u00ed sj\u00e1varh\u00e1ska vi\u00f0 Gr\u00e6nland og ung in\u00fa\u00edtakona bjargar honum af \u00edsjaka. \u00deau ver\u00f0a \u00e1stfangin og enda \u00e1 a\u00f0 giftast. (\u00c1 myndinni \u00far kvikmyndinni s\u00e9st a\u00f0\u00a0in\u00fa\u00edtakonan Evaluk er kl\u00e6dd \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0b\u00faning fra Vestur-Gr\u00e6nlandi. Leikkonan h\u00e9t Mona M\u00e5rtenson.)<\/p>\n<p>H\u00e9r er vert a\u00f0 taka fram a\u00f0 s\u00e1 gr\u00e6nlenski \u00fej\u00f3\u00f0b\u00faningur sem vi\u00f0 sj\u00e1um oftast er ekki nema u.\u00fe.b. 50 \u00e1ra gamall. Perlukragarnir komu ekki fram \u00e1 sj\u00f3narsvi\u00f0i\u00f0 fyrr en um aldam\u00f3tin 1900 og voru \u00fe\u00e1 tilt\u00f6lulega einfaldir a\u00f0 ger\u00f0. \u00deeir ur\u00f0u s\u00ed\u00f0an \u00e6 fl\u00f3knari og st\u00e6rri me\u00f0 t\u00edmanum enda a\u00f0gengi a\u00f0 litu\u00f0um perlum \u00e6 meira. (\u00c1 \u00a0myndas\u00ed\u00f0u Danska \u00fej\u00f3\u00f0minjasafnsins m\u00e1 sj\u00e1 <a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.natmus.dk\/skatkamre\/3frames.asp?cardno=30&amp;startpos=0&amp;sql=select * from Filter where FunkCard='30'\" title=\"Gamlir gr\u00e6nlenskir perlukragar\">nokkra gamla gr\u00e6nlenska perlukraga<\/a>.)<\/p>\n<p>Til a\u00f0 gera langa s\u00f6gu stutta: Annichen Sibbern f\u00f3r \u00ed b\u00ed\u00f3 og s\u00e1 myndina <em>Eskimo<\/em>. H\u00fan var\u00f0 strax hugfangin af gr\u00e6nlenska b\u00faningnum og hanna\u00f0i s\u00edna Eskim\u00f3-peysu, sumir segja \u00e1 n\u00e6stu d\u00f6gum. Eskim\u00f3-peysan var h\u00f6nnu\u00f0 b\u00e6\u00f0i fyrir v\u00e9lprj\u00f3n og handprj\u00f3n.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 var svo ekki fyrr en 1947 sem fyrsta peysan fr\u00e1 hinu s\u00e6nska Bohus Stickning me\u00f0 hringprj\u00f3nu\u00f0u munstru\u00f0u berustykki leit dagsins lj\u00f3s (hin fr\u00e6ga <em>Bl\u00e5 skimmer<\/em>) og enn s\u00ed\u00f0ar (1951) sem Unn S\u00f8iland Dale (norsk) marka\u00f0ssetti s\u00edna l\u00ednu af eskim\u00f3peysum. Skv. Elsu Gu\u00f0j\u00f3nson (Astrid Oxaal v\u00edsar \u00ed grein hennar &#8220;Traditionel islandsk strikning&#8221; \u00ed <em>Stickat och virkat \u00ed nordisk tradition<\/em>, \u00d6sterbotten Museum 1984, s. 52) var peysa me\u00f0 eskim\u00f3munstri, sem birtist \u00ed <em>H\u00fasfreyjunni<\/em> 1957, l\u00edklega kveikjan a\u00f0 \u00fev\u00ed sem vi\u00f0 \u00feekkjum sem \u00edslensku lopapeysuna. \u00c9g held a\u00f0 Elsa hafi \u00fe\u00fdtt\u00a0uppskriftina sj\u00e1lf, \u00far d\u00f6nsku bla\u00f0i.\u00a0\u00dea\u00f0 er d\u00e1l\u00edti\u00f0 skondi\u00f0 a\u00f0 hinar fr\u00e6gu <a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.farmersmarket.is\/products\/33-Peysur-prj-n\" title=\"Farmers market\">Farmers market peysur n\u00fat\u00edmans<\/a> minna svol\u00edti\u00f0 \u00e1 upphaflegu peysuna hennar Annichen Sibbert me\u00f0 s\u00ednum h\u00e1a kraga og einnig yfirbrag\u00f0 munstursins, einkum \u00e1 \u00fea\u00f0 vi\u00f0 peysuna <em>Gil<\/em> &#8230;<\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" hspace=\"7\" vspace=\"7\" border=\"1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.this.is\/harpa\/annichen\/annichen_litil.jpg?resize=180%2C194\" alt=\"Annichen Sibbert\" align=\"left\" height=\"194\" width=\"180\" \/>Svo Annichen Sibbern er tv\u00edm\u00e6lalaust frumkv\u00f6\u00f0ull \u00ed h\u00f6nnun \u00e1 eskim\u00f3a-peysu, h\u00e1tt \u00ed 20 \u00e1rum \u00e1 undan \u00f6\u00f0rum. \u00deetta er spennandi fyrir \u00cdslending \u00fev\u00ed af peysu Annichen \u00fer\u00f3u\u00f0ust a\u00f0rar peysur \u00ed sama d\u00far sem endu\u00f0u sem &#8220;hef\u00f0bundin&#8221; \u00edslensk lopapeysumunstur. (Myndin\u00a0til vinstri er af\u00a0Annichen Sibbern B\u00f8hn.)<\/p>\n<p><a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.this.is\/harpa\/annichen\/upphaflega_uppskriftin_eskimo.jpg\" title=\"Uppskrift Annichen Sibbert af Eskimo peysunni\">H\u00e9r er upphafleg uppskrift Annichen Sibbern af peysunni <em>Eskimo<\/em><\/a>. \u00dea\u00f0 sem er s\u00e9rstakt vi\u00f0 \u00feessa peysu, a\u00f0 m\u00ednu mati, er a\u00f0 fitja\u00f0 er upp \u00e1 kraganum og peysan s\u00ed\u00f0an prj\u00f3nu\u00f0 ni\u00f0ur; s\u00fa a\u00f0fer\u00f0 vi\u00f0 peysuprj\u00f3n er einmitt a\u00f0 ry\u00f0ja s\u00e9r til r\u00fams aftur \u00e1 allra s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum.<\/p>\n<p>\u00c9g hef \u00e1huga \u00e1 a\u00f0 prj\u00f3na \u00feessa peysu, \u00ed tilefni 80 \u00e1ra afm\u00e6lis hennar (e\u00f0a 81 \u00e1rs afm\u00e6lis, \u00e9g n\u00e6 n\u00fa ekki a\u00f0 prj\u00f3na hana fyrir \u00e1ram\u00f3t enda er \u00e9g r\u00e9tt byrju\u00f0 a\u00f0 pr\u00f3fa \u00fdmiss konar garn til a\u00f0 n\u00e1 r\u00e9ttri prj\u00f3nafestu). \u00deess vegna \u00fe\u00fdddi \u00e9g uppskriftina \u00e1 \u00edslensku og teikna\u00f0i upp munstri\u00f0.\u00a0<\/p>\n<p><a target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.this.is\/harpa\/annichen\/uppskriftin_islensku.html\" title=\"\u00de\u00fddd uppskrift Annichen Sibbern\">\u00de\u00fddda uppskriftin og munstrin eru h\u00e9r<\/a>.\u00a0V\u00e6ri gaman a\u00f0 heyra ef einhver pr\u00f3far a\u00f0 prj\u00f3na Eskimo-peysu Annichen Sibbern. Sj\u00e1lf reyni \u00e9g a\u00f0 birta mynd af m\u00e9r \u00ed d\u00fdrindinu einhvern t\u00edma um mitt n\u00e6sta \u00e1r, ef heilsan leyfir \ud83d\ude42<\/p>\n<p>Heimildir:<\/p>\n<p>B\u00f8hn Kringstad, Sidsel og Annichen B\u00f8hn Kassel: &#8220;Norske strikkem\u00f8nstre&#8221;: KVINNEN bakom boken&#8221;, <em>Kulturarven<\/em> 47, 2009, s. 46-48.<br \/>\nOxaal, Astrid: &#8220;Et norsk strikkem\u00f8nster fra Gr\u00f8nland&#8221;, <em>Kunst og kultur<\/em> 3, 2003, s. 158-171.<br \/>\nShea, Terri: &#8220;Annichen Sibbern B\u00f8hn Preserver of Norway&#8217;s Knitting history, Wartime Resistance fighter&#8221;, <em>Piecework Magazine<\/em>, Interweave Press LLC. A\u00f0gengileg sem pdf-skr\u00e1 \u00e1 vefnum, \u00e1n s\u00ed\u00f0utals, sl\u00f3\u00f0 <a href=\"http:\/\/www.interweave.com\/needle\/projects\/Norwegian-Article-100802.pdf\">http:\/\/www.interweave.com\/needle\/projects\/Norwegian-Article-100802.pdf<\/a><br \/>\nSundb\u00f8, Annemor: <em>Unsynlege tr\u00e5dar i strikkekunsten<\/em>, 3. \u00fatg. 2009 (upphafleg gefin \u00fat 2005), Det Norske Samlaget.<br \/>\nBr\u00e9faskipti m\u00edn vi\u00f0 Sidsel Kringstad (d\u00f3ttur Annichen Sibbert) og Annemor Sundb\u00f8.\u00a0\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd haust byrja\u00f0i \u00e9g a\u00f0 setja mig inn \u00ed s\u00f6gu prj\u00f3naskapar en neyddist til a\u00f0 leggja \u00fea\u00f0 \u00e1hugam\u00e1l \u00e1 hilluna \u00feegar \u00e9g veiktist &#8211; \u00fev\u00ed er \u00ed rauninni sj\u00e1lffresta\u00f0 fram \u00e1 n\u00e6sta \u00e1r. En eitthva\u00f0 <span class=\"ellipsis\">&hellip;<\/span> <span class=\"more-link-wrap\"><a href=\"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2010\/12\/26\/hin-eina-sanna-eskimo-peysa-i-tilefni-80-ara-afmaelis-3\/\" class=\"more-link\"><span>Read More &#8230;<\/span><\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-303","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/303","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=303"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/303\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=303"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=303"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=303"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}