{"id":366,"date":"2011-08-15T23:06:51","date_gmt":"2011-08-15T23:06:51","guid":{"rendered":"http:\/\/harpa.blogg.is\/2011-08-15\/ord-og-kenningar\/"},"modified":"2011-08-15T23:06:51","modified_gmt":"2011-08-15T23:06:51","slug":"ord-og-kenningar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2011\/08\/15\/ord-og-kenningar\/","title":{"rendered":"Or\u00f0 og kenningar"},"content":{"rendered":"<p><font size=\"-1\">\u00cd g\u00e6r byrju\u00f0u vangaveltur um or\u00f0i\u00f0 <b>tv\u00edskynjungur<\/b> \u00e1 \u00fer\u00e6\u00f0i eins FB-vinar m\u00edns. \u00ddmsar upp\u00e1stungur a\u00f0 merkingu hafa borist enda er or\u00f0i\u00f0 muna\u00f0arlaus \u00f3magi svo a\u00f0 segja og s\u00e1rvantar merkingu! <b>Tv\u00edskynjungur<\/b> er einmitt or\u00f0 sem manni finnst a\u00f0 \u00e6tti a\u00f0 vera til \u00ed \u00edslensku. N\u00fa \u00fearf bara a\u00f0 finna \u00fev\u00ed sta\u00f0 og sk\u00fdringu.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">Umr\u00e6\u00f0an \u00e1 FB-\u00fer\u00e6\u00f0inum\u00a0minnti mig svol\u00edti\u00f0 \u00e1 b\u00f3k sem f\u00e9kkst \u00ed b\u00f3kab\u00fa\u00f0inni sem \u00e9g vann einu sinni \u00ed, <i><a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/The_Meaning_of_Liff\">The Meaning of Liff <\/a><\/i>eftir Douglas Adams. \u00dear var \u00e1g\u00e6tum muna\u00f0arlausum or\u00f0um fundin merking og r\u00f6kstutt a\u00f0 akk\u00farat \u00feessi or\u00f0 vanta\u00f0i \u00ed ensku (\u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 \u00fea\u00f0 tungum\u00e1l b\u00fai reyndar lj\u00f3mandi vel a\u00f0 or\u00f0um mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 or\u00f0snau\u00f0 tungum\u00e1l eins og \u00edslensku). \u00cd <i>Wikipedia<\/i>-s\u00ed\u00f0unni sem titillinn kr\u00e6kir \u00ed er m.a. teki\u00f0 d\u00e6mi\u00f0 <b>Abinger<\/b>\u00a0sem nota \u00e1 um \u201e\u00feann sem vaskar upp allt nema steikarp\u00f6nnuna, osta-rasparann og pottinn sem s\u00fakkula\u00f0is\u00f3san var b\u00fain til \u00ed.\u201c \u00c9g reikna me\u00f0 a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <b>Abinger <\/b>g\u00e6ti komi\u00f0 s\u00e9r vel einhvern t\u00edma \u00ed ensku heimilishaldi og vona a\u00f0 \u00fea\u00f0 og fleiri or\u00f0 Douglas Adams hafi n\u00e1\u00f0 f\u00f3tfestu \u00ed engilsaxneskri tungu.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">Margir \u00edslenskufr\u00e6\u00f0ingar kannast vi\u00f0 skinnsemiskenninguna sem sett var fram \u00ed <i>Skinnduldarbr\u00e9fi<\/i>. \u00c9g hef\u00a0br\u00e9fi\u00f0 ekki\u00a0vi\u00f0 hendina en man a\u00f0 \u00ed \u00fev\u00ed voru \u00e1g\u00e6tis \u00fatsk\u00fdringar \u00e1 or\u00f0atilt\u00e6kjum eins og <b>fl\u00fdgur fiskisagan\u00a0<\/b>e\u00f0a a\u00f0<b> lesa langa rollu <\/b>og af hverju <i>Gr\u00e1g\u00e1s<\/i> heitir <i>Gr\u00e1g\u00e1s, <\/i>hva\u00f0 er <b>langhundur<\/b> og tengsl \u00feessi vi\u00f0 <b>hundlei\u00f0inlegur<\/b> og uppruna or\u00f0sins <b>lesb\u00eda<\/b> (sem upphaflega var <b>lesp\u00eda<\/b>, lesp\u00edur s\u00e1tu \u00e1 r\u00e9ttaveggjum \u00fe\u00e1 r\u00e9tta\u00f0 var \u00e1 haustin). Meira a\u00f0 segja \u00f6rnefni\u00f0 <b>Launr\u00e9tt<\/b> (\u00ed Laugar\u00e1si) er pr\u00fd\u00f0ilega \u00fatsk\u00fdrt \u00ed \u00feessari grein. Skinnsemiskenningin er r\u00f6kstudd me\u00f0 pott\u00fe\u00e9ttum or\u00f0sifjafr\u00e6\u00f0ilegum og s\u00f6gulegum r\u00f6kum.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">\u00dej\u00f3\u00f0s\u00f6gulegar sk\u00fdringar \u00e1 or\u00f0um og or\u00f0atilt\u00e6kjum hafa l\u00f6ngum t\u00ed\u00f0kast. M\u00e1 nefna hi\u00f0 dularfulla \u00f6rnefni <b>Tintron<\/b> en \u00fev\u00ed hefur veri\u00f0 haldi\u00f0 fram a\u00f0 s\u00e9 kalla\u00f0 h\u00e1st\u00f6fum <b>tin<\/b> ofan \u00ed <b>Tintron<\/b> svari bergm\u00e1li\u00f0 <b>tron<\/b>. \u00c9g hef ekki pr\u00f3fa\u00f0 en \u00feykir \u00feetta sosum ekkert \u00f3l\u00edklegt. (Og af \u00fev\u00ed \u00e9g hef b\u00fai\u00f0 \u00e1rum saman n\u00e1l\u00e6gt Tintron og margoft komi\u00f0 a\u00f0 sta\u00f0num, meira a\u00f0 segja k\u00edkt on\u00ed&#8217;ann\u00a0telst \u00e9g fullgild \u00f6rnefnaheimild, s\u00e9 mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0\u00a0sta\u00f0al Sagnaritans Okkar.)<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" hspace=\"7\" vspace=\"7\" border=\"1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.this.is\/harpa\/blogg_nytt\/hundur.jpg?resize=121%2C121\" alt=\"Hundur\" align=\"left\" height=\"121\" width=\"121\" \/>A\u00f0ra \u00e1hugaver\u00f0a sk\u00fdringu las \u00e9g fyrir l\u00f6ngu, man \u00e9g \u00fev\u00ed mi\u00f0ur ekki hvar, \u00e1 \u00fev\u00ed hvernig or\u00f0alagi\u00f0 <b>a\u00f0 r\u00edsa upp vi\u00f0 dogg<\/b> hef\u00f0i or\u00f0i\u00f0 til \u00ed \u00edslensku. \u00deetta m\u00e1 rekja til \u00feess a\u00f0 ensk skip f\u00f3rust\u00a0b\u00fdsna oft vi\u00f0 \u00cdslandsstrendur \u00ed \u00f3lgusj\u00f3 fyrri t\u00edma. H\u00e1lfdrukknu\u00f0um reknum breskum sj\u00f3m\u00f6nnum var bjarga\u00f0 heim \u00e1 b\u00e6i og \u00feeir h\u00e1tta\u00f0ir ofan \u00ed ylvolg r\u00fam (stundum me\u00f0 heimas\u00e6turnar til a\u00f0 hl\u00fdja s\u00e9r, alveg eins og \u00feeim h\u00e1lfdrukknu\u00f0u reknu fr\u00f6nsku sj\u00f3m\u00f6nnum e\u00f0a h\u00e1lfdrukknu\u00f0u reknu basknesku sj\u00f3m\u00f6nnum o.s.fr. enda ekki b\u00fai\u00f0 a\u00f0 finna upp hitapokann &#8230; en \u00fea\u00f0 er \u00f6nnur saga). \u00deegar svolei\u00f0is h\u00e1lfdrukkna\u00f0ur breskur sj\u00f3ma\u00f0ur ranka\u00f0i vi\u00f0 s\u00e9r var hundg\u00e1 gjarna hi\u00f0 fyrsta sem hann heyr\u00f0i (\u00ed gamla daga var ekki b\u00fai\u00f0 a\u00f0 finna upp geltsnau\u00f0a hunda, eins og allir vita). Sj\u00f3ma\u00f0urinn reisti \u00fe\u00e1 h\u00f6fu\u00f0 fr\u00e1 kodda og stundi: \u201eA dog!&#8221;\u00a0K\u00e6ttist \u00fe\u00e1 heimilisf\u00f3lki\u00f0 mj\u00f6g enda lj\u00f3st a\u00f0 sj\u00f3arinn myndi hafa \u00fea\u00f0 af og lauk upp einum r\u00f3mi: \u201eN\u00fa er hann risinn upp vi\u00f0 dogg!\u201c Og \u00feetta festist \u00ed m\u00e1linu (af \u00fev\u00ed ekki var b\u00fai\u00f0 a\u00f0 finna upp \u201em\u00e1lhreinsun\u201c \u00ed gamla daga, eins og allir vita).<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">\u00de\u00f3rbergur \u00de\u00f3r\u00f0arson haf\u00f0i mikinn \u00e1huga \u00e1 or\u00f0um. \u00cd greininni \u201eTumma Kukka\u201c (sem finna m\u00e1 \u00ed <i>Eddu <\/i>\u00de\u00f3rbergs \u00de\u00f3r\u00f0arsonar, fyrst \u00fatgefinni 1941 og \u00e9g fann ekki uppl\u00fdsingar um hvort e\u00f0a hvar greinin\u00a0hef\u00f0i birst \u00e1\u00f0ur) eru \u00fdmsar fr\u00e1b\u00e6rar sk\u00fdringar \u00e1 finnskum or\u00f0um. Einna fyrst reynir hann a\u00f0 greina or\u00f0i\u00f0 <b>ravintola<\/b>:<\/font><\/p>\n<blockquote><p><font size=\"-1\">Af\u00fev\u00eda\u00f0 \u00e9g hef gugta\u00f0 vi\u00f0 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ii\u00f0kanir \u00ed hartn\u00e6r \u00ferj\u00e1 \u00e1ratugi hefur sm\u00e1masaman vaxi\u00f0 innra me\u00f0 m\u00e9r \u00f3vi\u00f0r\u00e1\u00f0anleg \u00e1str\u00ed\u00f0a til a\u00f0 gera m\u00e9r grein fyrir, hvernig or\u00f0in \u00ed tungum \u00fej\u00f3\u00f0anna s\u00e9u hugsu\u00f0. Rafint\u00f3la! endurt\u00f3k \u00e9g n\u00fa me\u00f0 sj\u00e1lfum m\u00e9r, &#8211; \u00fea\u00f0 hl\u00fdtur a\u00f0 vera h\u00fas, sem eitthva\u00f0 er gert \u00ed me\u00f0 rafmagni og t\u00f3lum, l\u00edklega h\u00f3ruh\u00fas me\u00f0 rafmagnsa\u00f0ger\u00f0um \u00e1 eftir. En \u00feegar \u00e9g mjakast n\u00e6r \u00feessari kitlandi byggingu, s\u00e9 \u00e9g, a\u00f0 undir Rafintola stendur me\u00f0 miklu sm\u00e6rra letri: Restaurant. \u00deetta fannst m\u00e9r fyndi\u00f0: Rafint\u00f3la &#8211; Restaurant! Bara a\u00f0 Restaurant s\u00e9 n\u00fa ekki vei\u00f0ibrella til a\u00f0 narra mann inn til a\u00f0 gera hitt fyrir peninga einsog \u00e1 s\u00e6luh\u00fasunum \u00ed Par\u00eds.<\/font><\/p><\/blockquote>\n<p><font size=\"-1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" hspace=\"7\" vspace=\"7\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.this.is\/harpa\/blogg_nytt\/svart_blom.jpg?resize=121%2C125\" alt=\"Svartleitt bl\u00f3m\" align=\"right\" height=\"125\" width=\"121\" \/>Og \u00feegar \u201eef til vill dularfyllsta og fur\u00f0ulegasta atviki\u00f0 \u00ed l\u00edfi\u201c \u00de\u00f3rbergs henti, \u00feegar hann leit \u00ed glugga b\u00f3kab\u00fa\u00f0ar og s\u00e1 \u201eskruddudj\u00f6ful\u201c me\u00f0 titlinum <i>Tumma Kukka<\/i> sk\u00e1lda\u00f0i \u00de\u00f3rbergur afar sorglega s\u00f6gu um st\u00falkuna Tummu Kukku, sem var \u201eborin og barnf\u00e6dd \u00ed Nor\u00f0ur-Finnlandi, \u00fativi\u00f0 hafi\u00f0, \u00fear sem mi\u00f0sumars\u00f3lin sezt ekki \u00e1 n\u00e6turnar og karlmennirnir berjast me\u00f0 r\u00fdtingum.\u201c Og orti um sorgleg \u00f6rl\u00f6g hennar\u00a0v\u00edsukorn sem l\u00f6ngum hefur veri\u00f0 sungi\u00f0 \u00e1 samkomum \u00edslenskunema undir lagi eftir Bellmann, m\u00e6tti jafnvel kalla einkenniss\u00f6ng \u00edslenskudeildar H\u00cd (a.m.k. til skamms t\u00edma):<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">\u00a0<\/font><\/p>\n<blockquote><p><font size=\"-1\">H\u00fan trausta Tumma Kukka,<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">h\u00fan t\u00f3k upp\u00e1 \u00feeim fjanda&#8217;a\u00f0 sukka.<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">En l\u00e6gst komst hennar lukka,<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">er lag\u00f0ist h\u00fan me\u00f0 Krist\u00f3fer.<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">\u00deau sv\u00e1fu \u00fear \u00e1 s\u00e6num<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">og sungu&#8217;um \u00e1st \u00ed morgunbl\u00e6num.<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">\u00c1 grundarm\u00f6ttli gr\u00e6num<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">n\u00fa gr\u00e6tur h\u00fan \u00fea\u00f0, sem li\u00f0i\u00f0 er.<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">Sem li\u00f0i\u00f0 er,<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">sem l\u00f6ngu li\u00f0i\u00f0 er.<\/font><\/p><\/blockquote>\n<p><font size=\"-1\">Sorglegt ;(\u00a0 \u00c6vis\u00f6gu Tummu Kukku m\u00e1 annars lesa \u00ed sm\u00e1atri\u00f0um \u00ed samnefndri grein \u00ed <i>Eddu<\/i> \u00de\u00f3rbergs \u00de\u00f3r\u00f0arsonar og ekki vil \u00e9g spilla fyrir r\u00f3mant\u00edskum or\u00f0sifjafr\u00e6\u00f0ingum me\u00f0 frekari uppl\u00fdsingum um hana.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">\u00de\u00f3rbergur var raunar ekki bara lunkinn \u00ed a\u00f0 finna \u00fat hva\u00f0 finnsk or\u00f0 merktu, me\u00f0 samanbur\u00f0arm\u00e1lfr\u00e6\u00f0i a\u00f0 vopni, heldur \u00e1tta\u00f0i hann sig einnig \u00e1 g\u00edfurlegum \u00e1hrifum \u00edslensku \u00e1 \u00f6nnur m\u00e1l. \u00deetta er raki\u00f0 \u00ed ne\u00f0anm\u00e1lsgrein \u00ed \u201eTummu Kukku\u201c:<\/font><\/p>\n<blockquote><p><font size=\"-1\">\u00c9g hef lengi fur\u00f0a\u00f0 mig \u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 fr\u00e6\u00f0imenn og \u00e6ttjar\u00f0arelskendur, sem haldi\u00f0 hafa og halda \u00e1 lofti mikilleik norr\u00e6nnar menningar, skuli ekki hafa komi\u00f0 auga \u00e1 \u00fea\u00f0, hvernig \u00e1hrif hennar hafa fyrr \u00e1 \u00f6ldum teygt sig svo a\u00f0 segja \u00fatyfir allan heim. \u00c9g hef t.d. fundi\u00f0 fornnorr\u00e6na or\u00f0stofna \u00ed japanskri tungu. L\u00e6t \u00e9g m\u00e9r \u00ed \u00feetta sinn n\u00e6gja a\u00f0 benda \u00fear \u00e1 sem d\u00e6mi nafni\u00f0 \u00e1 hinum n\u00fdfr\u00e1farna utanr\u00edkism\u00e1lar\u00e1\u00f0herra japana: Matzouka. \u00deetta er \u00e6fagamalt, norr\u00e6nt vi\u00f0urnefni \u00e1 kvenmanni, <i>mats\u00fajoka<\/i> = mat s\u00fa j\u00f3ka(t) = s\u00fa sem j\u00f3k ekki mat, matarspillir, ey\u00f0sluh\u00edt. Sl\u00edkt heiti vir\u00f0ist og h\u00e6fa s\u00e6milega r\u00e1\u00f0herra \u00ed mor\u00f0-og tort\u00edmingar-r\u00e1\u00f0uneyti. [&#8230;] D\u00e1l\u00edti\u00f0 \u00f6\u00f0ru v\u00edsi er hugsa\u00f0 \u00edslenzka or\u00f0i\u00f0 <i>Bak k\u00fa<\/i>, sbr. (Rekav\u00edk) bak L\u00e1tur, sem geymzt hefur \u00ed nafni r\u00fassneska h\u00e9ra\u00f0sins Bak\u00fa (anna\u00f0 k-i\u00f0 falli\u00f0 burt vegna samruna or\u00f0anna).<\/font><\/p><\/blockquote>\n<p><font size=\"-1\">\u00cd meginm\u00e1li r\u00f6ksty\u00f0ur \u00de\u00f3rbergur a\u00f0 b\u00e6rinnn og h\u00e9ra\u00f0i\u00f0 <b>Guadalajara<\/b> \u00e1 Sp\u00e1ni, s\u00e9 a\u00f0 \u00f6llum l\u00edkindum \u201eforn\u00edslenzkt kvenmannsheiti, laga\u00f0 a\u00f0 stafsetningu og frambur\u00f0i eftir sp\u00e6nskri tungu \u00far Godala-Jara, \u00fe.e. Jar\u00fer\u00fa\u00f0ur fr\u00e1 Go\u00f0d\u00f6lum (\u00ed Skagafir\u00f0i), sem einhvern t\u00edma \u00ed fyrndinni hefur flutzt til Sp\u00e1nar og setzt a\u00f0 \u00ed umr\u00e6ddu h\u00e9ra\u00f0i, reist s\u00e9r \u00fear b\u00e6, sem fengi\u00f0 hefur nafn hennar og s\u00ed\u00f0ar einnig or\u00f0i\u00f0 heiti h\u00e9ra\u00f0sins.\u201c<\/font><\/p>\n<p align=\"center\"><font size=\"-1\">*<\/font><\/p>\n<p align=\"left\"><font size=\"-1\">\u00deessar skemmtilegu kenningar um or\u00f0 og or\u00f0sifjar hafa sm\u00e1m saman veri\u00f0 a\u00f0 rifjast upp fyrir m\u00e9r undanfari\u00f0, s\u00ed\u00f0an \u00e9g las s\u00ed\u00f0uvi\u00f0tal vi\u00f0 \u00deorvald Fri\u00f0riksson \u00ed s\u00ed\u00f0asta <em>Skessuhorni<\/em>. En \u00e9g fjalla um hans kenningar og m\u00f6guleg \u00e1hrif \u00feeirra \u00e1 hvernig \u00fatsvarinu okkar Skagamanna ver\u00f0ur r\u00e1\u00f0stafa\u00f0 n\u00e6stu \u00e1rin \u00ed n\u00e6stu f\u00e6rslu.<\/font><\/p>\n<p align=\"left\">\u00a0\u00a0<br \/>\n\u00a0\u00a0<br \/>\n\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r byrju\u00f0u vangaveltur um or\u00f0i\u00f0 tv\u00edskynjungur \u00e1 \u00fer\u00e6\u00f0i eins FB-vinar m\u00edns. \u00ddmsar upp\u00e1stungur a\u00f0 merkingu hafa borist enda er or\u00f0i\u00f0 muna\u00f0arlaus \u00f3magi svo a\u00f0 segja og s\u00e1rvantar merkingu! Tv\u00edskynjungur er einmitt or\u00f0 sem manni <span class=\"ellipsis\">&hellip;<\/span> <span class=\"more-link-wrap\"><a href=\"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2011\/08\/15\/ord-og-kenningar\/\" class=\"more-link\"><span>Read More &#8230;<\/span><\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-366","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/366","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=366"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/366\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=366"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=366"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=366"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}