{"id":440,"date":"2012-09-20T21:15:19","date_gmt":"2012-09-20T21:15:19","guid":{"rendered":"http:\/\/harpa.blogg.is\/2012-09-20\/sture-vettlingurinn-og-dramatik-i-konungsfjolskyldu\/"},"modified":"2013-11-21T09:11:40","modified_gmt":"2013-11-21T09:11:40","slug":"sture-vettlingurinn-og-dramatik-i-konungsfjolskyldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2012\/09\/20\/sture-vettlingurinn-og-dramatik-i-konungsfjolskyldu\/","title":{"rendered":"Sture-vettlingurinn og dramat\u00edk \u00ed konungsfj\u00f6lskyldu"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/www.flickr.com\/photos\/82807521@N00\/4350429921\/sizes\/l\/in\/photostream\/\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" hspace=\"10\" vspace=\"10\" border=\"1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/this.is\/harpa\/saga_prjons\/myndir\/sture.jpg?resize=250%2C453\" alt=\"Sture vettlingurinn\" align=\"left\" height=\"453\" width=\"250\" \/><\/a><font size=\"-1\">\u00deennan fingravettling \u00e1tti Sv\u00edinn Sten Svantesson Sture. Hann var af st\u00f3rmennum kominn \u00fev\u00ed fa\u00f0ir hans var <a href=\"http:\/\/sv.wikipedia.org\/wiki\/Svante_Sture_den_yngre\" title=\"Svante Sture\">Svante Stensson Sture<\/a>, r\u00edkismarsk\u00e1lkur, greifi, fr\u00edherra og \u00e1 t\u00edmabili landstj\u00f3ri yfir Eistlandi. Svante var og vinur konungs, <a href=\"http:\/\/sv.wikipedia.org\/wiki\/Erik_XIV\" title=\"Eir\ufffdkur XIV Sv\ufffdakonungur\">Eir\u00edks XIV<\/a>, en \u00fev\u00ed mi\u00f0ur var s\u00e1 k\u00f3ngur ge\u00f0veikur, talinn hafa \u00fej\u00e1\u00f0st af ge\u00f0klofa, og <a href=\"http:\/\/sv.wikipedia.org\/wiki\/Sturemorden\" title=\"Sture v\ufffdgin\">v\u00f3 Nils Svanteson, br\u00f3\u00f0ur Stens<\/a> \u00ed brj\u00e1l\u00e6\u00f0iskasti. Menn konungs dr\u00e1pu f\u00f6\u00f0urinn, Svante, og annan br\u00f3\u00f0ur, Erik Svantesson, vi\u00f0 sama t\u00e6kif\u00e6ri. (Eir\u00edkur XIV Sv\u00edakonungur kemur reyndar l\u00edka vi\u00f0 prj\u00f3nas\u00f6gu Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0ar \u00fev\u00ed <a href=\"http:\/\/palett-paleteau.blogspot.com\/2010\/05\/nar-stickningen-kom-till-byn.html\" title=\"Fyrstu prj\u00f3na\u00f0ir sokkar \ufffd Sv\ufffd\u00fej\u00f3\u00f0\">hann er talinn fyrstur Sv\u00eda hafa eignast prj\u00f3na\u00f0a sokka, \u00e1ri\u00f0 1562<\/a>. Sokkarnir voru enskir, prj\u00f3na\u00f0ir \u00far silki og r\u00e1nd\u00fdrir.) Eir\u00edkur konungur m\u00e1 eiga \u00fea\u00f0 a\u00f0 hann i\u00f0ra\u00f0ist \u00feessa \u00f3h\u00e6fuverks \u00e1kaflega \u00feegar af honum br\u00e1\u00f0i.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">M\u00f3\u00f0ir Stens Svantessonar Sture var <a href=\"http:\/\/sv.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%A4rta_Eriksdotter_(Leijonhufvud)\" title=\"Marta konungur Leijonhufvud\">M\u00e4rta Erikdotter Leijonhufvud<\/a>.\u00a0 H\u00fan var systir drottningar Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0ar \u00e1 t\u00edmabili, \u00fe.e. Margaretu Eiriksdotter Leijonhufvud, sem haf\u00f0i raunar upphaflega veri\u00f0 tr\u00falofu\u00f0 Svante Stensson Sture en G\u00fastaf konungur Vasa sleit tr\u00falofuninni og kv\u00e6ntist Margaretu sj\u00e1lfur. Svante f\u00e9kk eiginlega M\u00f6rtu \u00ed sta\u00f0inn. Marta \u00feessi var kunn a\u00f0 st\u00f3rmennsku, eigna\u00f0ist 15 b\u00f6rn me\u00f0 Svante s\u00ednum, s\u00e1 i\u00f0ulega ein um b\u00f6rn og b\u00fa \u00fev\u00ed Svante var miki\u00f0 a\u00f0 heiman og hlaut vi\u00f0urnefni\u00f0 Marta konungur af s\u00ednum sk\u00f6rungsskap. \u00cd anda sumra kvenhetja \u00cdslendingasagna\u00a0 var\u00f0veitti h\u00fan bl\u00f3\u00f0ug kl\u00e6\u00f0i fe\u00f0ganna og l\u00e9t koma \u00feeim fyrir \u00ed skreyttri j\u00e1rnkistu \u00ed grafhvelfingu Sture fj\u00f6lskyldunnar \u00ed d\u00f3mkirkjunni \u00ed Upps\u00f6lum. \u00dev\u00ed mi\u00f0ur hefur d\u00e1l\u00edti\u00f0 veri\u00f0 rutla\u00f0 me\u00f0 kl\u00e6\u00f0in s\u00ed\u00f0an og hluta \u00feeirra stoli\u00f0 \u00ed aldanna r\u00e1s en \u00fea\u00f0 sem eftir er \u00feykir mikilv\u00e6gur skerfur \u00ed kl\u00e6\u00f0as\u00f6gu Sv\u00eda<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">Sture dr\u00e1pin voru framin 24. ma\u00ed 1567. En \u00fe\u00e1 haf\u00f0i eigandi fingravettlingsins veri\u00f0 l\u00e1tinn \u00ed tv\u00f6 \u00e1r. Sten Svantesson Sture var nefnilega skipherra \u00e1 herskipi konungs og f\u00e9ll \u00ed <a href=\"http:\/\/sv.wikipedia.org\/wiki\/Nordiska_sju%C3%A5rskriget\" title=\"Sj\u00f6 \u00e1ra str\ufffd\u00f0i\u00f0\">sj\u00f3orustu vi\u00f0 R\u00fcgen 1565<\/a>, 21 \u00e1rs a\u00f0 aldri. Einhverjum f\u00f6tum hans var einnig komi\u00f0 fyrir \u00ed j\u00e1rnkistunni, \u00fe.\u00e1.m. \u00feessum fingravettlingi. Hann var upphaflega n\u00e6ldur vi\u00f0 skipherrahattinn hans Stens en hattinum hefur fyrir l\u00f6ngu veri\u00f0 stoli\u00f0.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">Fingravettlingurinn er prj\u00f3na\u00f0ur \u00far silkigarni og gull\u00fer\u00e6\u00f0i. Prj\u00f3nafestan er um 9 lykkjur \u00e1 sentimetra. Upphaflega voru litirnir \u00ed munstrinu gulur, gr\u00e6nn og appels\u00ednugulur og grunnurinn skarlatsrau\u00f0ur (a\u00f0 s\u00f6gn Agnesar Gejer) en sumir litirnir hafa upplitast mj\u00f6g (m\u00e9r finnst reyndar \u00feessi sta\u00f0h\u00e6fing Gejer um \u201ekarmosinr\u00f6d botten\u201c t\u00e6plega geta sta\u00f0ist). \u00c1 v\u00edsifingri, baugfingri og litlafingri eru prj\u00f3na\u00f0ir hringir \u00far gull\u00fer\u00e6\u00f0i. Or\u00f0in \u201eFREVCHEN SOFIA\u201c eru prj\u00f3nu\u00f0 \u00ed hring um mi\u00f0jan vettlinginn (segir Agnes Gejer, Richard Rutt og Nancy Bush segja \u00feessi or\u00f0 prj\u00f3nu\u00f0 yfir l\u00f3fann). Handarbreidd er 7 cm og vettlingurinn er 17 cm langur. \u00dea\u00f0 er mj\u00f6g l\u00edtill vettlingur og \u00feess vegna giska menn \u00e1 a\u00f0 Sofia \u00feessi hafi \u00e1tt hann \u00fev\u00ed hann geti ekki hafa passa\u00f0 \u00e1 Sten. Sj\u00e1 m\u00e1 st\u00e6rri mynd af vettlingnum me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 smella \u00e1 myndina sem fylgir f\u00e6rslunni.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">En hver var Sofia? Til \u00feessa hafa menn tali\u00f0 a\u00f0 \u00feetta hafi veri\u00f0 einhver \u00fe\u00fdsk st\u00falka (fr\u00f6ken Soff\u00eda sem sagt) sem hafi veri\u00f0 tr\u00falofu\u00f0 Sten Svantesson Sture og fingravettlinginn hafi h\u00fan sj\u00e1lf prj\u00f3na\u00f0 og gefi\u00f0 Sten \u00ed trygg\u00f0apant. N\u00fdveri\u00f0 hefur svo veri\u00f0 sett fram s\u00fa kenning a\u00f0 \u201efrevuchen\u201c hafi \u00e1 sext\u00e1ndu aldar s\u00e6nsku \u00fe\u00fdtt prinsessa. \u00deessi kenning er eignu\u00f0 Lise Warburg, mj\u00f6g fr\u00e6gri danskri veflistarkonu sem jafnframt hefur skrifa\u00f0 talsvert um text\u00edls\u00f6gu &#8211; \u00ed hana vitnar Nancy Bush \u00ed grein um hanska \u00ed t\u00edmaritinu <a href=\"http:\/\/www.interweavestore.com\/Knitting\/Magazines\/Knitting-Traditions-2010-Digital.html?SessionThemeID=15\">Knitting Traditions 2010<\/a>. \u00c9g hef \u00fev\u00ed mi\u00f0ur ekki komist yfir frumheimildina.<\/font><\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" hspace=\"7\" vspace=\"7\" border=\"1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/this.is\/harpa\/saga_prjons\/myndir\/Sofia_Vasa.jpg?resize=140%2C139\" alt=\"Sofia G\u00fastafsd\u00f3ttir Vasa\" align=\"right\" height=\"139\" width=\"140\" \/><font size=\"-1\">Af fr\u00e1s\u00f6gn Nancy Bush af \u00fev\u00ed sem Lise Warburg heldur fram m\u00e1 r\u00e1\u00f0a a\u00f0 Sofia s\u00e9 engin \u00f6nnur en <a href=\"http:\/\/sv.wikipedia.org\/wiki\/Sofia_Vasa\" title=\"Sofia G\u00fastafsd\u00f3ttir Vasa\">Sofia Gustavsdotter Vasa<\/a>, d\u00f3ttir G\u00fastafs Vasa Sv\u00edakonungs og Margaretu Eiriksdotter Leijonhufvud. Sofia Vasa var \u00feremur \u00e1rum yngri en Sten Svantesson Sture og skv. \u00feessu voru \u00feau tr\u00falofu\u00f0 \u00feegar Sten f\u00e9ll. \u00deremur \u00e1rum s\u00ed\u00f0ar giftist h\u00fan dusilmenninu Magn\u00fasi II hertoga af Sachsen-Lauenburg, fyllibyttu sem lag\u00f0i margoft hendur \u00e1 hana og var \u00f6murlegur eiginma\u00f0ur. Magn\u00fas \u00feessi var br\u00f3\u00f0ursonur fyrri konu G\u00fastafs Vasa, sem sagt ekki skyldur Sofiu en n\u00e1tengdur fj\u00f6lskyldu hennar. <a href=\"http:\/\/sv.wikipedia.org\/wiki\/Johan_III\" title=\"J\u00f3hann III Sv\ufffdakonungur\">J\u00f3hann III Sv\u00edkonungur<\/a>, sem t\u00f3k vi\u00f0 \u00feegar Eir\u00edkur XIV var settur af vegna ge\u00f0veiki (og seinna myrtur me\u00f0 arseniki), var albr\u00f3\u00f0ir Sofiu og rak Magn\u00fas hertoga \u00far landi \u00feegar \u00feau Sofia h\u00f6f\u00f0u veri\u00f0 gift \u00ed t\u00edu \u00e1r. Eina son sinn missti h\u00fan ungan af vo\u00f0askoti. Eftir \u00fea\u00f0 bj\u00f3 h\u00fan ein til dau\u00f0adags en h\u00fan l\u00e9st 64 \u00e1ra a\u00f0 aldri. H\u00fan var\u00f0 sinnisveik \u00e1 s\u00ednum hj\u00f3nabands\u00e1rum og jafna\u00f0i sig aldrei. Sofia hefur veri\u00f0 s\u00f6g\u00f0 \u201e\u00f3hamingjusamasta barn G\u00fastafs Vasa\u201c &#8211; l\u00edklega hefur h\u00fan morna\u00f0 og \u00feorna\u00f0 og aldrei t\u00e1\u00f0 tanna fr\u00e1 \u00fev\u00ed fullor\u00f0insaldri var n\u00e1\u00f0. Sj\u00e1 m\u00e1 yfirlit yfir \u00e6viferil Sofiu <a href=\"http:\/\/www.spokeo.com\/Princess+Sophia+Of+Sweden+1\">h\u00e9r<\/a>.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">Kenningin er skemmtileg en \u00ed fyrsta lagi finnst m\u00e9r allt eins l\u00edklegt a\u00f0 \u201efreuvchen\u201c hafi veri\u00f0 \u00fe\u00fdska or\u00f0i\u00f0 yfir fr\u00f6ken og \u00ed \u00f6\u00f0ru lagi m\u00e1 benda \u00e1 a\u00f0 \u00feau Sten Svantesson Sture og Sofia Gustavsdotter Vasa voru systrab\u00f6rn og spurning hvort hj\u00f3naband \u00feeirra hef\u00f0i veri\u00f0 l\u00f6glegt \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0 \u00e1 sext\u00e1ndu \u00f6ld?<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">En hvort sem einhver \u00fe\u00fdsk frauka a\u00f0 nafni Sofia e\u00f0a Sofia Sv\u00edaprinsessa prj\u00f3na\u00f0i og \u00e1tti \u00feennan fingravettling er \u00feetta fallegur vettlingur. Hann er me\u00f0 elsta prj\u00f3nlesi sem var\u00f0veist hefur \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0.<\/font><br \/>\n\u00a0<\/p>\n<p><font size=\"-1\">Heimildir a\u00f0rar en kr\u00e6kt er \u00ed \u00far texta:<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">Bush, Nancy. 2010. \u201eRomantic Gloves\u201c \u00ed <i>Knitting Traditions 2010<\/i>;<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">Gejer, Agnes. 1964. <i>Textila skatter i Uppsala domkyrka fr\u00e5n \u00e5tta \u00e5hundraden<\/i>;<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">Rutt, Richard. 1987. <i>A History of Hand Knitting<\/i>.<\/font><br \/>\n\u00a0<br \/>\n\u00a0<br \/>\n\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00deennan fingravettling \u00e1tti Sv\u00edinn Sten Svantesson Sture. Hann var af st\u00f3rmennum kominn \u00fev\u00ed fa\u00f0ir hans var Svante Stensson Sture, r\u00edkismarsk\u00e1lkur, greifi, fr\u00edherra og \u00e1 t\u00edmabili landstj\u00f3ri yfir Eistlandi. Svante var og vinur konungs, Eir\u00edks XIV, <span class=\"ellipsis\">&hellip;<\/span> <span class=\"more-link-wrap\"><a href=\"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2012\/09\/20\/sture-vettlingurinn-og-dramatik-i-konungsfjolskyldu\/\" class=\"more-link\"><span>Read More &#8230;<\/span><\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-440","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-saga-prjons"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/440","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=440"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/440\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":645,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/440\/revisions\/645"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}