{"id":472,"date":"2012-12-11T17:28:33","date_gmt":"2012-12-11T17:28:33","guid":{"rendered":"http:\/\/harpa.blogg.is\/2012-12-11\/vandinn-ad-kenna-rett\/"},"modified":"2013-11-21T08:59:18","modified_gmt":"2013-11-21T08:59:18","slug":"vandinn-ad-kenna-rett","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2012\/12\/11\/vandinn-ad-kenna-rett\/","title":{"rendered":"Vandinn a\u00f0 kenna r\u00e9tt"},"content":{"rendered":"<p><font size=\"-1\">\u00c1 vor\u00f6nn komandi kenni \u00e9g einn \u00e1fanga, \u00cdSL 212. \u00c9g hef veri\u00f0 me\u00f0 \u00f6llu \u00f3vinnuf\u00e6r s\u00ed\u00f0astli\u00f0in \u00ferj\u00fa \u00e1r og raunar er meir en \u00e1ratugur s\u00ed\u00f0an \u00e9g kenndi \u00feennan \u00e1fanga s\u00ed\u00f0ast. Svo \u00e9g er a\u00f0eins byrju\u00f0 a\u00f0 gl\u00f6ggva mig \u00e1 n\u00e1msefni og kennsluh\u00e1ttum \u00feessa \u00e1fanga undanfarnar annir, einnegin n\u00e1mskr\u00e1.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">Undanfari\u00f0 hefur m\u00e9r or\u00f0i\u00f0 \u00e6 lj\u00f3sara hve p\u00f3lit\u00edsk r\u00e9tthugsun er n\u00fa mikilv\u00e6g og hvernig r\u00f6ngtensj\u00f3num hinna r\u00e9tthugsandi er beint a\u00f0 einst\u00f6kum sk\u00f3lum, fr\u00e1 leiksk\u00f3lanum Hagaborg upp \u00ed einstaka framhaldssk\u00f3la. R\u00e9tthugsunarst\u00edgurinn er vandrata\u00f0ur, h\u00e6ttulegir ford\u00f3mapyttir vi\u00f0 hvert f\u00f3tm\u00e1l og vei \u00feeim kennara sem ver\u00f0ur uppv\u00eds a\u00f0 ranghugsun!\u00a0 Sama gildir um nemendur.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">Til \u00f6ryggis hef \u00e9g sko\u00f0a\u00f0 <i>A\u00f0aln\u00e1mskr\u00e1 framhaldssk\u00f3la<\/i> enn einn ganginn og \u00edgrunda\u00f0 sex grunn\u00fe\u00e6tti menntunar \u00e1 \u00feessu sk\u00f3lastigi \u00ed allan dag. Suma er au\u00f0velt a\u00f0\u00a0fl\u00e9tta \u00ed kennslu\u00a0\u00cdSL 212\u00a0en m\u00e1lin \u00feykja m\u00e9r vandast talsvert \u00feegar \u00e9g fer a\u00f0 velta fyrir m\u00e9r sj\u00e1lfb\u00e6rni, jafnr\u00e9tti og mannr\u00e9ttindum \u00ed tengslum vi\u00f0 n\u00e1msefni og algenga kennsluh\u00e6tti. \u00c9g reikna me\u00f0 a\u00f0 halda fyrri venjum \u00ed \u00feessu starfi \u00fe.e. a\u00f0 l\u00edta \u00e1 nemendur sem f\u00f3lk og umgangast \u00fe\u00e1 eins og f\u00f3lk en ekki sta\u00f0almyndir s\u00edns kyns. En dugir svolei\u00f0is afdalamennska\u00a0til a\u00f0 afgrei\u00f0a grunn\u00fe\u00e6ttina jafnr\u00e9tti og mannr\u00e9ttindi? \u00dearf ekki a\u00f0 passa annars vegar a\u00f0 kennslan og n\u00e1msefni\u00f0 endurspegli jafnr\u00e9tti og taki \u00e1 m\u00f6gulegu kynjamisr\u00e9tti og hins vegar a\u00f0 g\u00e6ta afar vel a\u00f0 mannr\u00e9ttindum (\u00fe.e. helgu tr\u00faleysi) minnihlutah\u00f3pa? Eftir dyggan lestur netmi\u00f0la \u00feetta haustmisseri vir\u00f0ist m\u00e9r a\u00f0 akk\u00farat \u00feetta s\u00e9u m\u00e1l m\u00e1lanna.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">\u00cd \u00cdSL 212 eru a\u00f0alvi\u00f0fangsefnin m\u00e1lsaga og <i>Snorra-Edda<\/i> Sn\u00faum okkur fyrst a\u00f0 m\u00e1ls\u00f6gunni:<\/font><\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" hspace=\"10\" vspace=\"10\" border=\"1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/this.is\/harpa\/blogg_nytt\/wulfila.jpg?resize=150%2C123\" alt=\"\u00dalfur litli\" align=\"left\" height=\"123\" width=\"150\" \/><font size=\"-1\">\u00cd flj\u00f3tu brag\u00f0i s\u00fdnist m\u00e9r au\u00f0s\u00fdnt a\u00f0 \u00e9g ver\u00f0 a\u00f0 h\u00e6tta a\u00f0 nota Fa\u00f0irvori\u00f0 \u00ed samanbur\u00f0ard\u00e6mum\u00a0\u00e1 gotnesku, fornensku, Norn, lat\u00ednu og \u00edslensku. Hef umhugsunarlaust flagga\u00f0 \u00feessum \u00fatlendu textum og treyst \u00e1 a\u00f0 nemendur kynnu \u00edslensku \u00fatg\u00e1funa en s\u00e9 au\u00f0vita\u00f0 n\u00fana a\u00f0 \u00fearna g\u00e6ti \u00e9g talist vera me\u00f0 hro\u00f0alegt og \u00edsmeygilegt tr\u00fabo\u00f0. Svo \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur a\u00f0 skipta um texta &#8230; verstur fjandinn a\u00f0 \u00fea\u00f0 er ekkert bitast\u00e6tt til \u00e1 gotnesku nema N\u00fdjatestaments\u00fe\u00fd\u00f0ing \u00dalfs litla! \u00c9g s\u00e9 ekki alveg hvernig \u00e9g get kennt m\u00e1ls\u00f6gu \u00e1n \u00feess a\u00f0 minnast \u00e1 gotnesku en \u00e9g hl\u00fdt a\u00f0 finna \u00fat \u00far \u00fev\u00ed, ekki vill kennari l\u00e1ta hanka sig \u00e1\u00a0kristnibo\u00f0i.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">\u00dea\u00f0 er \u00f3skaplega erfitt a\u00f0 draga taum kvenna \u00ed m\u00e1ls\u00f6gu, meira a\u00f0 segja n\u00f3gu erfitt a\u00f0 passa a\u00f0 fjalla jafnt um b\u00e6\u00f0i kyn (m\u00e1 samt au\u00f0vita\u00f0 telja or\u00f0 eftir m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegu kyni &#8211; en hva\u00f0 gerir ma\u00f0ur \u00fe\u00e1 vi\u00f0 hvorugkyns or\u00f0?). Flest klass\u00edsk g\u00f6mul d\u00e6mi um m\u00e1lfar eru anna\u00f0 hvort h\u00f6fundarlaus e\u00f0a eignu\u00f0 nafngreindum k\u00f6rlum. \u00dev\u00ed mi\u00f0ur. M\u00e9r dettur helst \u00ed hug a\u00f0 sty\u00f0jast vi\u00f0 t\u00e1knfr\u00e6\u00f0ilegan kynjafr\u00e6\u00f0ilegan fr\u00f3\u00f0leik og kappkosta a\u00f0 gera hlut u-hlj\u00f3\u00f0varps sem mestan, um lei\u00f0 og \u00e9g geri l\u00edti\u00f0 \u00far i-hlj\u00f3\u00f0varpi. O er kvenl\u00e6gt t\u00e1kn, I karll\u00e6gt. \u00dev\u00ed mi\u00f0ur er o verulega \u00f3merkilegt hlj\u00f3\u00f0 \u00ed s\u00f6gu m\u00e1lbreytinga fr\u00e1 frumnorr\u00e6num t\u00edma til okkar daga. U hefur \u00feann kost a\u00f0 me\u00f0 g\u00f3\u00f0um vilja m\u00e1 sj\u00e1 l\u00edkindi me\u00f0 U og \u00e6xlunarf\u00e6rum kvenna (eggjastokkum, eggjalei\u00f0urum og &#8230;). V v\u00e6ri au\u00f0vita\u00f0 heppilegra en \u00fe\u00f3tt menn hafi stafsett V fyrir U \u00ed nokkrar aldir myndi svolei\u00f0is fr\u00f3\u00f0leikur l\u00edklega rugla nemendur. Svo \u00e9g mun kappkosta a\u00f0 g\u00e6ta algers jafnr\u00e9ttis \u00ed umfj\u00f6llun um u- og i-hlj\u00f3\u00f0varp, helst draga taum usins. Og l\u00edklega er best a\u00f0 sleppa klofningu \u00fat af \u00fev\u00ed hve or\u00f0i\u00f0 l\u00edkist miki\u00f0 d\u00f3nalegu or\u00f0i, ekki vill ma\u00f0ur sty\u00f0ja kl\u00e1mv\u00e6\u00f0inguna sem alls sta\u00f0ar blasir vi\u00f0 unglingum \u00e1 framhaldssk\u00f3laaldri.<\/font><br \/>\n<font size=\"-1\">\u00a0<\/font><br \/>\n\u00a0<\/p>\n<p><font size=\"-1\">\u00dea\u00f0 er spurning hvort megi yfirleitt kenna \u00f3h\u00f6r\u00f0nu\u00f0um unglingum b\u00f3k \u00e1 bor\u00f0 vi\u00f0 <i>Snorra-Eddu<\/i> \u00fev\u00ed \u00feetta er hr\u00e6\u00f0ileg b\u00f3k, s\u00e9\u00f0 undir (\u00fer\u00f6ngu) jafnr\u00e9ttis- og mannr\u00e9ttindasj\u00f3narhorni! \u00cd form\u00e1lanum heldur h\u00f6fundur, Snorri Sturluson, \u00fev\u00ed bl\u00e1kalt fram a\u00f0 alm\u00e1ttugur gu\u00f0 hafi skapa\u00f0 himin og j\u00f6r\u00f0 og gerir s\u00ed\u00f0an l\u00edti\u00f0 \u00far raunv\u00edsindam\u00f6nnum: Segir h\u00e6\u00f0nislega a\u00f0 \u00feeim sem beita v\u00edsindalegum a\u00f0fer\u00f0um s\u00e9 \u201eekki gefin andleg spektin\u201c og a\u00f0 alla hluti skilji \u00feeir \u201ejar\u00f0legri skilningu\u201c (af samhenginu er au\u00f0s\u00e9\u00f0 a\u00f0 Snorra finnst \u00fea\u00f0 ansi takm\u00f6rku\u00f0 skilning). L\u00edklega er best a\u00f0 halda Prologus fr\u00e1 krakkaskinnunum.<\/font><\/p>\n<p><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" hspace=\"10\" vspace=\"10\" border=\"1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/this.is\/harpa\/blogg_nytt\/skaldamjodurinn.jpg?resize=216%2C132\" alt=\"\u00d3\u00f0inn og Gunnl\u00f6\u00f0\" align=\"left\" height=\"132\" width=\"216\" \/><font size=\"-1\">Ekki tekur betra vi\u00f0 \u00feegar megintextinn er lesinn: \u00dear er go\u00f0um hossa\u00f0 \u00f3t\u00e6pilega en r\u00e9tt svo minnst \u00e1 \u00f6rf\u00e1ar gy\u00f0jur; \u00dear er haldi\u00f0 fram t\u00f3mum hindurvitnum og firru, t.d. um sk\u00f6pun heims og endalok heims (og raunar er hi\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda \u00f3\u00fe\u00e6gilega l\u00edkt l\u00fdsingu Opinberunarb\u00f3kar J\u00f3hannesar og m\u00e6tti l\u00edta \u00e1 sem vi\u00f0urstyggilega l\u00famska lei\u00f0 til a\u00f0 smygla kristnum hugmyndum inn \u00ed barnss\u00e1lir); Kennt er a\u00f0 j\u00f6r\u00f0in s\u00e9 fl\u00f6t, a\u00f0 teymi \u00feriggja gu\u00f0a hafi skapa\u00f0 mannkyni\u00f0 \u00far sj\u00f3reknum trj\u00e1drumbum (sem gengur auglj\u00f3slega \u00fevert \u00e1 \u00fe\u00e1 g\u00f3\u00f0u \u00fer\u00f3unarkenningu) og anna\u00f0 er \u00ed sama d\u00far. Sumar s\u00f6gurnar eru \u00ed meira lagi vafasamar, t.d. sagan af sk\u00e1ldami\u00f0inum sem m\u00e6tti segja a\u00f0 fjalla\u00f0i um v\u00e6ndi og til a\u00f0 taka steininn \u00far er \u00fea\u00f0 karlma\u00f0ur sem selur bl\u00ed\u00f0u s\u00edna fyrir bj\u00f3rsopa! Hva\u00f0a skilabo\u00f0 sendir svolei\u00f0is saga? Er veri\u00f0 a\u00f0 hampa aldagamalli kl\u00e1mv\u00e6\u00f0ingu karla? Svo ekki s\u00e9 minnst \u00e1 hve bj\u00f3rdrykkja er s\u00fdnd \u00ed j\u00e1kv\u00e6\u00f0u lj\u00f3si \u00ed \u00feessari s\u00f6gu sem samr\u00fdmist alls ekki forvarnarstefnu sk\u00f3lans.\u00a0Ekki er sagan af Gefjuni og Gylfa sk\u00e1rri (v\u00e6ndi enn og aftur) &#8230; e\u00f0a sagan af Gr\u00f3tta sem fjallar athugasemdalaust um mansal &#8230; e\u00f0a sagan sem segir fr\u00e1 ath\u00e6fi Gj\u00e1lpar &#8230;\u00a0 <\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">\u00c9g s\u00e9 fram \u00e1 a\u00f0 \u00feurfa a\u00f0 ritsko\u00f0a <i>Snorra-Eddu<\/i>partinn ofan \u00ed svona tuttugu bla\u00f0s\u00ed\u00f0ur e\u00f0a svo. Ver\u00f0 \u00fe\u00f3 ekki \u00f3hult \u00fev\u00ed \u00e1fram m\u00e1 r\u00f6ksty\u00f0ja a\u00f0 \u00e9g stundi (hei\u00f0i\u00f0) tr\u00fabo\u00f0 sem er eitt \u00fea\u00f0 versta sem nemendur upplifa, fr\u00e1 leiksk\u00f3la og upp\u00far.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">\u00dar m\u00ednu menntask\u00f3lan\u00e1mi veit \u00e9g vel hvernig gera m\u00e1 kennslu\/n\u00e1m \u00ed \u00feessum \u00e1fanga sj\u00e1lfb\u00e6ra. \u00cd menntask\u00f3lanum sem \u00e9g var \u00ed, \u00ed eldgamla daga, var haldin h\u00e1t\u00ed\u00f0leg m\u00e1ls\u00f6gubrenna samd\u00e6gurs a\u00f0 loknu st\u00fadentspr\u00f3fi \u00ed m\u00e1ls\u00f6gu. En \u00e1 \u00feeirri forn\u00f6ld var kennt \u00f3merkilegt fj\u00f6lrit &#8211; er forsvaranlegt a\u00f0 hvetja nemendur til a\u00f0 brenna \u00fatgefnar b\u00e6kur sem \u00feeir geta selt nota\u00f0ar?<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">\u00dea\u00f0 er greinlega mun vandasamara a\u00f0 skipuleggja kennslu n\u00fa en fyrir \u00feremur \u00e1rum og g\u00f3\u00f0 r\u00e1\u00f0 eru vel \u00feegin.<\/font><\/p>\n<p><font size=\"-1\">Efri myndin er af \u00dalfi litla biskup og hin ne\u00f0ri af Gunnl\u00f6\u00f0u Suttungsd\u00f3ttur a\u00f0 s\u00f6rvera \u00d3\u00f0in.<\/font><br \/>\n\u00a0<br \/>\n\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 vor\u00f6nn komandi kenni \u00e9g einn \u00e1fanga, \u00cdSL 212. \u00c9g hef veri\u00f0 me\u00f0 \u00f6llu \u00f3vinnuf\u00e6r s\u00ed\u00f0astli\u00f0in \u00ferj\u00fa \u00e1r og raunar er meir en \u00e1ratugur s\u00ed\u00f0an \u00e9g kenndi \u00feennan \u00e1fanga s\u00ed\u00f0ast. Svo \u00e9g er a\u00f0eins byrju\u00f0 <span class=\"ellipsis\">&hellip;<\/span> <span class=\"more-link-wrap\"><a href=\"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2012\/12\/11\/vandinn-ad-kenna-rett\/\" class=\"more-link\"><span>Read More &#8230;<\/span><\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-472","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-skolamal"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/472","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=472"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/472\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":613,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/472\/revisions\/613"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=472"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=472"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=472"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}