{"id":719,"date":"2013-12-09T20:04:46","date_gmt":"2013-12-09T20:04:46","guid":{"rendered":"http:\/\/www.harpahreins.com\/blogg\/?p=719"},"modified":"2013-12-09T20:08:44","modified_gmt":"2013-12-09T20:08:44","slug":"klukkuprjon-fyrri-hluti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2013\/12\/09\/klukkuprjon-fyrri-hluti\/","title":{"rendered":"Klukkuprj\u00f3n, fyrri hluti"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/harpahreins.com\/blogg\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/klukkuprjon.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-722\" style=\"float: left; margin: 10px;\" alt=\"Klukkuprj\u00f3n\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/harpahreins.com\/blogg\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/klukkuprjon.jpg?resize=190%2C207&#038;ssl=1\" width=\"190\" height=\"207\" \/><\/a>Svo sem raki\u00f0 var \u00ed f\u00e6rslunni <a title=\"fyrsti prj\u00f3nakennarinn og fyrsti h\u00f6nnunarstuldurinn\" href=\"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2013\/11\/25\/fyrsti-prjonakennarinn-og-fyrsti-honnunarstuldurinn\/\">Fyrsti prj\u00f3nakennarinn og fyrsti h\u00f6nnunarstuldurinn<\/a>\u00a0 kenndi fr\u00fa Gytha Thorlacius, d\u00f6nsk s\u00fdslumannsfr\u00fa, \u00cdslendingum klukkuprj\u00f3n laust eftir 1800. \u00de\u00e6r f\u00e1t\u00e6klegu heimildir sem til eru um prj\u00f3n \u00e1 \u00cdslandi fyrr \u00e1 \u00f6ldum (nokkrar fl\u00edkur og pj\u00f6tlur sem fundist hafa \u00ed fornleifauppgreftri, auk ritheimilda) benda til \u00feess a\u00f0 h\u00e9rlendis hafi prj\u00f3nakunn\u00e1tta lengstum falist \u00ed einf\u00f6ldu sl\u00e9ttu prj\u00f3ni \u00ed hring, einstaka sinnum brug\u00f0nu prj\u00f3ni, svo klukkuprj\u00f3ni\u00f0 hefur veri\u00f0 mikil t\u00e6knin\u00fdjung \u00e1 s\u00ednum t\u00edma.<\/p>\n<p>\u00cd elstu \u00edslensku hannyr\u00f0akennslub\u00f3kinni, <em>Lei\u00f0arv\u00edsi til a\u00f0 nema \u00fdmsar kvennlegar hannyr\u00f0ir<\/em>, eftir \u00fe\u00e6r \u00de\u00f3ru Pjetursd\u00f3ttur, Jar\u00f0\u00fer\u00fa\u00f0i J\u00f3nsd\u00f3ttur og \u00de\u00f3ru J\u00f3nsd\u00f3ttur, \u00fatg. 1886, eru nokkrar prj\u00f3nauppskriftir. \u00dear \u00e1 me\u00f0al er uppskrift a\u00f0 &#8220;Prj\u00f3ni \u00e1 f\u00f3tsk\u00f6r&#8221; (250. uppdr\u00e1ttur, s. 16.) F\u00f3tsk\u00f6r er skemill, \u00fe.e.a.s. pulla\/p\u00fa\u00f0i undir f\u00e6turna. \u00cd \u00feessari uppskrift segir a\u00f0 prj\u00f3na skuli me\u00f0 klukkuprj\u00f3ni og \u00fev\u00ed l\u00fdst. (\u00dea\u00f0 er raunar l\u00edka eftirtektarvert a\u00f0 \u00ed uppskriftinni er gert r\u00e1\u00f0 fyrir styttum umfer\u00f0um, svo sem n\u00fa eru mj\u00f6g \u00ed prj\u00f3nat\u00edsku.)<\/p>\n<p>N\u00e6st ber klukkuprj\u00f3n \u00ed \u00edslenskri hannyr\u00f0akennslu \u00f3beint \u00e1 g\u00f3ma \u00ed <a title=\"Kvennafr\u00e6\u00f0arinn\" href=\"http:\/\/baekur.is\/bok\/000103652\/0\/352\/Kvennafraedarinn_Bls_352\">Kvennafr\u00e6\u00f0aranum<\/a>\u00a0eftir El\u00ednu Eggertsd\u00f3ttur Briem, \u00fatg. 1891. \u00dear er uppskrift a\u00f0 trefli sem prj\u00f3na\u00f0ur er me\u00f0 klukkuprj\u00f3ni, \u00e1n \u00feess a\u00f0 heiti prj\u00f3nsins s\u00e9 nefnt. (Sj\u00e1 s. 336, titillinn kr\u00e6kir \u00ed \u00fe\u00e1 s\u00ed\u00f0u.)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00cd augl\u00fdsingum um og fyrir aldam\u00f3tin 1900 m\u00e1 sj\u00e1 minnst \u00e1 klukkuprj\u00f3n, t.d.:<\/p>\n<ul>\n<li>Ragnhildur \u00d3lafsd\u00f3ttir \u00ed Engey vill lei\u00f0r\u00e9tta s\u00f6gusagnir um ver\u00f0skr\u00e1 s\u00edns prj\u00f3nless \u00ed<em> <\/em><a title=\"klukkuprj\u00f3n\" href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?pageId=2028942\"><em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi<\/em> 2. mars 1888<\/a>\u00a0 og tiltekur m.a.: &#8220;[&#8230;] skyrtur handa fullor\u00f0num, klukkuprj\u00f3na\u00f0ar 1 kr.&#8221;<\/li>\n<li>Sigmar Bro&#8217;s &amp;Co \u00ed Manitoba: &#8220;Klukkuprj\u00f3na\u00f0ur karlmanna n\u00e6rfatna\u00f0ur &#8211; \u00fea\u00f0, sem \u00fe\u00e9r \u00fearfnist mest \u00ed kuldanum &#8211; [&#8230;]&#8221; <a title=\"klukkuprj\u00f3n\" href=\"http:\/\/timarit.is\/direct_links_init.jsp?pageId=2188070\"><em>L\u00f6gberg<\/em> 18. n\u00f3v. 1909, s. 8<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>En af\u00a0 hverju heitir a\u00f0fer\u00f0in \u00feessu s\u00e9rstaka nafni klukkuprj\u00f3n \u00e1 \u00edslensku? Einfaldasta sk\u00fdringin er s\u00fa a\u00f0 klukkur hafi gjarna veri\u00f0 prj\u00f3na\u00f0ar me\u00f0 \u00feessu prj\u00f3ni.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Klukkur<\/strong><\/p>\n<p>Klukka var undirpils\/millipils. Sl\u00edk pils voru oft prj\u00f3nu\u00f0 og s\u00ed\u00f0an \u00fe\u00e6f\u00f0 vel eins og flest anna\u00f0 prj\u00f3nles. M\u00e9r er ekki kunnugt um hven\u00e6r \u00edslenskar konur h\u00f3fu a\u00f0 ganga \u00ed klukkum &#8211; e\u00f0a \u00f6llu kalla undirpilsin s\u00edn \/millipilsin \u00fev\u00ed nafni.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi\u00f0 sem \u00e9g fann um or\u00f0i\u00f0 klukka \u00ed \u00feessari merkingu\u00a0er brot \u00far fr\u00e6gu kv\u00e6\u00f0i J\u00f3nasar Hallgr\u00edmssonar, Illur l\u00e6kur (e\u00f0a Heimasetan), sem er nokku\u00f0 \u00f6rugglega ort \u00e1ri\u00f0 1844.\u00a0 Kv\u00e6\u00f0i\u00f0 lagt \u00ed munn sm\u00e1stelpu sem segir m\u00f3\u00f0ur sinni fr\u00e1 l\u00e6knum sem l\u00e9k hana gr\u00e1tt. H\u00fan segi m.a.:<\/p>\n<blockquote><p>Klukkan m\u00edn, svo hv\u00edt og hrein,<br \/>\nh\u00fan er n\u00fa \u00f6ll vot a\u00f0 ne\u00f0an;<\/p><\/blockquote>\n<p>\u00de\u00f3tt klukkur hafi veri\u00f0 undirpils kvenna \u00fe\u00e1 vir\u00f0ist sem b\u00f6rn hafi einnig veri\u00f0 l\u00e1tin ganga \u00ed svolei\u00f0is fl\u00edkum, jafnt st\u00falkub\u00f6rn sem drengb\u00f6rn. M\u00e1 t.d. nefna gagnr\u00fdni J\u00f3ns Thorsteinssonar landl\u00e6knis \u00e1 a\u00f0 sm\u00e1b\u00f6rn s\u00e9u h\u00f6f\u00f0 br\u00f3karlaus \u00ed klukkum: &#8220;[- &#8211; -] a\u00f0 \u00feegar b\u00f8rn eru komin \u00e1 anna\u00f0 og \u00feri\u00f0ja \u00e1r, og \u00feau eru farin a\u00f0 vappa \u00fati, l\u00e1ta sumir \u00feau g\u00e1nga \u00ed klukku, sem svo er k\u00f8llu\u00f0, en h\u00fan er eins og pils a\u00f0 ne\u00f0anver\u00f0u, svo b\u00f8rnin eru ber um l\u00e6rin og ne\u00f0antil um l\u00edfi\u00f0 innanundir, og g\u00fds vindur og gola \u00fev\u00ed uppundir \u00feau, svo \u00feeim ver\u00f0ur opt kaldt \u00e1 l\u00e6rum og \u00e1 maganum [&#8230;].&#8221; (Sj\u00e1 <em>Hugvekju um Medferd \u00e1 \u00fangb\u00f8rnum samantekin handa m\u00e6drum og barnf\u00f3strum \u00e1 Islandi af J\u00f3ni Thorstensen<\/em>, \u00fatg. 1846, h\u00e9r er kr\u00e6kt \u00ed hugvekjuna \u00ed <a title=\"Hugvekja um me\u00f0fer\u00f0 \u00e1 ungb\u00f6rnum\" href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?pageId=2014317\"><em>B\u00fana\u00f0arriti Su\u00f0uramtsins h\u00fass- og b\u00fastj\u00f3rnarf\u00e9lags<\/em>, 1. t\u00f6lubla\u00f0 1846, bls. 87<\/a>).<\/p>\n<p>\u00deessi l\u00fdsing kemur heim og saman vi\u00f0 kv\u00e6\u00f0i Benedikts Gr\u00f6ndal (1826-1907), \u00c6skuna, \u00fear sem\u00a0hann l\u00fdsir\u00a0\u00e1hyggjuleysi bernskunnar:<\/p>\n<blockquote><p>Hlj\u00f3p \u00e9g k\u00e1tur<br \/>\n\u00ed klukku minni.<\/p><\/blockquote>\n<p><a title=\"Prj\u00f3naklukka\" href=\"https:\/\/i0.wp.com\/this.is\/harpa\/blogg\/klukkuprjonad_pils_stor.jpg\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" alt=\"Prj\u00f3naklukka\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/this.is\/harpa\/blogg\/klukkuprjonad_pils_litil.jpg?resize=200%2C133\" width=\"200\" height=\"133\" align=\"left\" border=\"1\" hspace=\"7\" vspace=\"7\" \/><\/a>Heiti\u00f0 klukka er komi\u00f0 \u00far d\u00f6nsku og er saga klukkanna \u00fearlendis rakin \u00e1 \u00feessa lei\u00f0:<\/p>\n<p>Ullarklukkan var undirpils, \u00far va\u00f0m\u00e1li en \u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld var algengast a\u00f0 h\u00fan v\u00e6ri prj\u00f3nu\u00f0. Heiti\u00f0 er dregi\u00f0 af \u00fev\u00ed hve pilsi\u00f0 l\u00edkist klukku en vera m\u00e1 a\u00f0 enska heiti\u00f0 cloak, yfir sl\u00e1 e\u00f0a frakka, hafi eitthva\u00f0 spila\u00f0 inn \u00ed nafngiftina.<\/p>\n<p>Klukkum kl\u00e6ddust konur \u00e1 veturna, milli n\u00e6rserks og ytra pils, og stundum voru \u00fe\u00e6r \u00e1 klukkunum einum saman innanh\u00fass. Stundum var sauma\u00f0ur nokkurs konar upphlutur vi\u00f0 klukkuna svo h\u00fan l\u00edktist n\u00e6rkj\u00f3l. Ullarklukkur voru nota\u00f0ar \u00ed Danm\u00f6rku fram yfir aldam\u00f3tin 1900 \u00fe\u00f3tt dr\u00e6gi mj\u00f6g \u00far vins\u00e6ldum \u00feeirra me\u00f0 breyttri t\u00edsku \u00e1 s\u00ed\u00f0asta hluta\u00a0n\u00edtj\u00e1ndu aldar.\u00a0 (Lita Rosing-Schow. Kradse klokker. Strikkede uldklokker fra Nordsj\u00e6lland. <em><a title=\"Dragtjournalen\" href=\"http:\/\/www.dragt.dk\/assets\/PDF-filer\/dragtjournalen5.pdf\">Dragtjournalen<\/a><\/em> 3. \u00e1rg. 5. hefti 2009, s. 34-39.)<\/p>\n<p>Myndin h\u00e9r a\u00f0 ofan er tekin traustataki \u00far greininni og er af 70 cm s\u00ed\u00f0ri klukku, prj\u00f3na\u00f0ri me\u00f0 klukkuprj\u00f3ni. Af \u00fev\u00ed \u00fea\u00f0\u00a0t\u00ed\u00f0ka\u00f0ist a\u00f0 prj\u00f3na klukkuprj\u00f3n fram og til baka er klukkan ger\u00f0 \u00far \u00feremur renningum sem svo eru sauma\u00f0ir saman. Byrja\u00f0 er \u00e1 renningunum \u00fear sem n\u00fa er pilsfaldurinn og teki\u00f0 \u00far eftir \u00fev\u00ed sem ofar dr\u00f3, heldur er \u00fartakan tilviljanakennd segir \u00ed greininni en af umfj\u00f6llun m\u00e1 marka a\u00f0 reynt var a\u00f0 taka \u00far \u00e1 j\u00f6\u00f0rum hvers rennings\/stykkis til a\u00f0 minna b\u00e6ri \u00e1 \u00fart\u00f6kunni. Efst \u00e1 renningunum var svo prj\u00f3na\u00f0 12 cm stroff og loks sauma\u00f0ur mittisstrengur eftir a\u00f0 b\u00fai\u00f0 var a\u00f0 sauma renningana saman \u00ed klukku. \u00deessi klukka er talin fr\u00e1 mi\u00f0ri n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld og er var\u00f0veitt \u00e1 Bygg\u00f0safninu \u00ed Hiller\u00f8d, Danm\u00f6rku.<\/p>\n<p>Kannski voru \u00edslenskar prj\u00f3na\u00f0ar klukkur fluttar \u00fat ekkert s\u00ed\u00f0ur en sokkar, vettlingar og peysur? A.m.k. bendir \u00feessi klausa \u00far s\u00f6gu Hermans Bang, <em>Ved vejen<\/em> (\u00fatg. 1886) til \u00feess (sagan gerist \u00ed \u00f3nefndum d\u00f6nskum b\u00e6 og \u00fear sem s\u00f6gu er komi\u00f0 skellur \u00e1 \u00farhelli og\u00a0hver fl\u00fdr\u00a0sem f\u00e6tur toga \u00ed skj\u00f3l undan \u00fev\u00ed):<\/p>\n<blockquote><p>Det var en Renden til alle Porte. Koner og Piger slog Sk\u00f8rterne over Hovedet og l\u00f8b af med Lommet\u00f8rkl\u00e6derne i Firkant over det nye Hatte.<br \/>\n&#8211; Hej, hej, sagde Bai, nu kommer s&#8217;gu Klokkerne frem.<br \/>\nPigerne stod rundt i Portene, blaastr\u00f8mpede og med de islandske Uldklokker om Stolperne.<\/p>\n<p>(<a title=\"\ufffdslenskar ullarklukkur\" href=\"https:\/\/archive.org\/stream\/vedvejen00bang#page\/124\/mode\/2up\/search\/uldklokker\">s. 125<\/a>,\u00a0 kr\u00e6kt er \u00ed net\u00fatg\u00e1fu s\u00f6gunnar).<\/p><\/blockquote>\n<p>Um svipa\u00f0 leyti og Herman Bang l\u00fdsti hinni er\u00f3t\u00edsku sj\u00f3n \u00feegar st\u00falkurnar st\u00f3\u00f0u \u00e1 \u00edslensku ullarklukkunum og bl\u00e1u sokkunum einum saman var Eir\u00edkur Magn\u00fasson, herra kand. theol. \u00ed Lund\u00fanum og fr\u00e9ttaritari t\u00edmaritsins <em>\u00cdslendings<\/em> me\u00f0fram \u00fev\u00ed, a\u00f0 reyna a\u00f0 fr\u00e6\u00f0a \u00cdslendinga um \u00fdmsar deilur og anna\u00f0 fr\u00e9ttn\u00e6mt utanlands;\u00a0 \u00ed einni greininni stakk hann upp \u00e1 or\u00f0inu klukku-\u00fe\u00f6n fyrir kr\u00edn\u00f3l\u00ednu. (<a title=\"klukku-\u00fe\u00f6n\" href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?pageId=2038950\">\u00cdslendingur, 8. jan. 1863, s. 125<\/a>.) \u00dev\u00ed mi\u00f0ur hlaut s\u00fa upp\u00e1stunga engan hlj\u00f3mgrunn \u00fe\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 \u00f3neitanlega miklu gagns\u00e6rra og skemmtilegra en \u00fatlenda slettan.<\/p>\n<p>H\u00e9r er l\u00e1ti\u00f0 sta\u00f0ar numi\u00f0 \u00ed bili \u00ed umfj\u00f6llun um \u00fe\u00e1 merkilegu prj\u00f3naa\u00f0fer\u00f0 klukkuprj\u00f3n og \u00fe\u00e6r skemmtilegu fl\u00edkur klukkur.\u00a0\u00cd framhaldsf\u00e6rslu ver\u00f0ur m.a. fjalla\u00f0 um mismunandi heiti\u00a0prj\u00f3na\u00f0fer\u00f0arinnar \u00e1 \u00f6\u00f0rum tungum og hvernig klukkuprj\u00f3n hefur veri\u00f0 hafi\u00f0 til vegs og vir\u00f0ingar \u00e1 allra s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Svo sem raki\u00f0 var \u00ed f\u00e6rslunni Fyrsti prj\u00f3nakennarinn og fyrsti h\u00f6nnunarstuldurinn\u00a0 kenndi fr\u00fa Gytha Thorlacius, d\u00f6nsk s\u00fdslumannsfr\u00fa, \u00cdslendingum klukkuprj\u00f3n laust eftir 1800. \u00de\u00e6r f\u00e1t\u00e6klegu heimildir sem til eru um prj\u00f3n \u00e1 \u00cdslandi fyrr \u00e1 \u00f6ldum <span class=\"ellipsis\">&hellip;<\/span> <span class=\"more-link-wrap\"><a href=\"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/2013\/12\/09\/klukkuprjon-fyrri-hluti\/\" class=\"more-link\"><span>Read More &#8230;<\/span><\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[13,1],"tags":[],"class_list":["post-719","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-saga-prjons","category-uncategorized"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/719","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=719"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/719\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":724,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/719\/revisions\/724"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=719"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=719"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/harpahreins.com\/blogg\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=719"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}